Saga


Saga - 2015, Síða 154

Saga - 2015, Síða 154
nokkra þætti: vísindaleiðangra og viðreisnarrit, Hans egede og Grænland, Niels Horrebow og Ísland og að lokum ræða um nýlenduhyggju og ytri ímyndir. Ég mun einkum taka til umræðu rit þeirra Hans egedes og Niels Horrebows, bækur sem rekja má beint til Danakonungs og áhuga hans á þessum Atlantshafseyjum. Ástæðan fyrir þessu vali eru niðurstöður doktors - efnis um að rit þeirra beggja hafa haft afgerandi áhrif á ytri ímyndir bæði Íslands og Grænlands (bls. 85, 131–132, 150 og 221). Túlkun á einkennum tímabilanna byggist einnig mikið á þessum 18. aldar ritum og er ákveðinn grunnur að þeirri niðurstöðu sú staðhæfing að ferðalýsingar hafi haft minna að segja um ímyndir Íslands fram undir 1750, þegar tímabilaskil eru gerð í greiningunni. Ímyndir Grænlands hafi meira byggst á ferðaritum (bls. 225– 226). Ég mun líka skoða ákveðna þætti í þeim eiginleikum Íslendinga og Grænlendinga sem lýst er í ritunum og líta til stóru dráttanna í skýringum á þeim mun sem doktorsefni segir að hafi orðið á 18. og 19. öld á framand- leika Grænlands og Íslands í augum evrópubúa. I Tímabil rannsóknarinnar er afar langt, heil 750 ár, og ljóst að heimildaefni sem liggur til grundvallar rannsókninni breytist nokkuð eftir því sem ald- irnar líða. Sumarliði skilgreinir tvo meginflokka heimilda sem rannsóknin á ímyndum Íslands og Grænlands byggist á; annars vegar yfirlitsrit sem gef- in eru út erlendis og hins vegar rit þeirra sem ferðast til Íslands og Græn - lands og gefa út rit sín. Myndefni er þriðji heimildaflokkurinn og gegnir hann stærra hlutverki í seinni hluta bókarinnar en þeim fyrri og staðfestir og lýsir mörgum þeirra staðalímynda sem ritheimildirnar greina frá. Ímyndir eru rannsakaðar út frá hvorum heimildaflokknum fyrir sig og síðan bornar saman fyrir eyjarnar tvær; myndefnið er meira til stuðnings og frekari lýsingar á því sem kemur fram í texta. Þessir aðgreining í tvo aðalheimildaflokka, yfirlitsrit og ferðarit, á sýnilega best við miðjutímabil rannsóknarinnar. Á miðöldum voru frásagnirnar handrit skrifuð á latínu sem fyrst voru prentuð síðar. Ferðalangar voru ekki farnir að leggja land undir fót eins og síðar varð. Á tímabilinu 1500–1750 er nokkuð um yfirlitsrit og ferðarit en á því tímabili voru sjónarvottar farnir að skrifa ferðasögur. Á síðasta tímabilinu, 1750–1850, jókst mjög framboð af ritum og þau urðu mun fjölbreyttari að gerð. Meðal þeirra eru rit sem doktorsefni vísar til sem búsetulýsinga fremur en ferðafrásagna. eftir 1700 fara einnig að koma út bækur sem beinlínis eru kostaðar af Danakonungi, og það mætti velta fyrir sér hvaða staðalímyndum þau rit miðla miðað við rit hinna evrópubúanna og hugmyndir þeirra um „veruleika“ eyjanna. Sú aðgreining er ekki skýr í ritinu en skiptir samt nokkru máli um túlkun þessara ytri ímynda. Rit sjónarvotta á tímabilinu eftir 1500 eru af fjölbreyttu tagi eins og dokt- orsefni lýsir þeim, „handrit, ferðabækur og frásagnir, lýsingar sögulegs og andmæli152
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203

x

Saga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Saga
https://timarit.is/publication/775

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.