Hugur - 01.01.2019, Blaðsíða 172

172 Steinunn Hreinsdóttir
og gerandavirkni, sem þýðir að foryrðanlegar og forætlandi víddir reynslu hafa
jafn mikla þýðingu og orðin sjálf, þ.e. reynsla sem varðar upplifanir okkar, lang-
anir og þrár. Með því að beina sjónum að skynjaðri tilfinningu líkamans leitast
Irigaray við að gera orðræðuna einhvern veginn raunverulegri og meira lifandi og
sýna fram á hvernig lifuð reynsla á virkan þátt í mótun hugmynda okkar og hug-
takanotkun. Handan táknkerfisins býr ekki hlutlaus veruleiki, heldur er merking
orðs, eins og Wittgenstein sagði, notkun þess í tungumálinu í pragmatískum
skilningi,19 alltaf tengd geranda, þ.e. líkamlegri, lifandi veru.
Irigaray er undir sterkum áhrifum frá fyrirbærafræði Merleau-Pontys um
samtengingu hugar-líkama og skoðunum hans um líkamann sem afl líkamlegrar
tjáningar.20 Fyrirbærafræði Merleau-Pontys kveður á um að merking verði til
í samspili við umhverfið; hugsanir okkar eru hvorki óháðar heiminum né lík-
amanum, heldur ávallt samtvinnaðar innri og ytri náttúru. Heimspeki Irigaray
greinir sig þó að mínu mati í meginatriðum frá hugmyndum hans með tilliti
til áherslu hennar á kynjaðan mismun og snertinguna, þ.e. þau tilfinningalega
skynjuðu áhrif milli mín, hins og heimsins. Kyn sem aðstaða hefur áhrif á hvernig
við gerum heiminn og okkur sjálf merkingabær, en það er kynveran (ekki bara
tegundin maður) sem skynjar, upplifir og aðhefst í stöðugri víxlverkun við um-
hverfið. Heimurinn birtist okkur þannig í formi tilfinninga og langana, og þar
með samlagar Irigaray hin líkamlegu hrif fyrirbærafræði sinni. Að birta hrifnæmi
okkar og virkja það í hinu merkingabæra táknkerfi er samkvæmt Irigaray eitt-
hvað sem hina vestrænu menningu skortir.21 Þá er líkamleg gagnrýnin hugsun
í heimspeki Irigaray tengd mikilvægu þema í heimspeki hennar en það er hug-
myndin um afturhvarf til sjálfs sín (e. return to oneself)22, sem er hvarf frá staðlaðri
merkingu hugtaka til líkamleika og skynjunar. Með því að hverfa til sjálfs sín,
setja hugtökin í biðstöðu, er hægt að finna, upplifa skynjaða tilfinningu og upp-
götva þekkinguna og sjálfshrifin (e. self-affection) sem búa í líkamanum. Hvarfið
beinist að innri þekkingu líkamans, helguð lífskrafti sem þarf að spíra, eins og
Irigaray bendir á í To Be Born – og útheimtir getu til að vera með sjálfum sér
óháð fyrirfram mótaðri þekkingu.23 Með endurkomu til sjálfs sín leggur Irigaray
grunn að líkamsheimspeki sem tilraun til að ná betur utan um birtingarmynd
veruleikans. Kynjamismunurinn miðar í meginatriðum að því að skapa kynjunum
nýjar forsendur samveruleika án úthugsaðra hugmynda þar sem þau geta dafnað
og þroskast í láréttu sambandi á jafnréttisgrundvelli.
Kynjamismunur sem grundvöllur afbyggingar
Með því að rannsaka tengsl líkama og tungumáls, náttúru og menningar, leitast
Irigaray við að afbyggja tvíhyggju um kynin og hugmyndina um hina einu óhlut-
19 Wittgenstein 1953: 43.
20 Merleau-Ponty 1945: 211.
21 Irigaray 2013: 159.
22 Irigaray 2013: 139–162.
23 Irigaray 2017: 41.
Hugur 2019-Overrides.indd 172 21-Oct-19 10:47:12