Hugur - 01.01.2019, Blaðsíða 25

Saga heimspekinnar 25
rökgreiningardjöflarnir þetta aldrei sagnfræði. (Þeir kölluðu svolítið annað heim-
spekisögu og ég kem að því síðar.)
Maður gæti líka haldið að þetta sé furðuleg iðja. Hvers vegna ætti maður að lesa
rit eftir horfinn útlending þegar það sem maður leitar að er að ná taki á ævarandi
sannleika? En Williams finnst þessi iðja ekki furðuleg í þeim skilningi. Vegna
þess að – nú er þetta þriðji áfanginn, fullyrðingin í anda Nietzsches – hann heldur
því fram að tilgang heimspekisögunnar sé að finna í „möguleikanum á því að fyrri
heimspeki hafi verið ótímabær og hjálpi til að gera framandi það sem er kunn-
uglegt í því sem við gefum okkur“ (bls. 263). Eða aftur: „Tilgangurinn með því
að lesa heimspekinga fortíðar er að finna hjá þeim eitthvað frábrugðið nútíðinni“
(bls. 344). Og í aðeins lengra máli:
Til að réttlæta tilvist sína verður <heimspekisagan> að halda sagnfræði-
legri fjarlægð frá nútímanum og verður að gera það þannig að það renni
stoðum undir að hún sé heimspeki. Það er einmitt að þessu marki sem
hún getur verið gagnleg vegna þess að það er einmitt að þessu marki sem
hún gagnast okkur við að nota hugmyndir fortíðarinnar til þess að skilja
okkar eigin. (bls. 259)
Ég kalla þetta fullyrðingu í anda Nietzsches vegna þess að Williams heldur henni
fram sem sérstöku tilviki af almennri kennisetningu sem hann eignar Nietzsche:
„Tilgangurinn með hvaða sögu sem er … er að öðlast svolitla fjarlægð frá nútím-
anum, sem er gagnleg til þess að skilja nútímann“ (bls. 258).
Ef þetta er hin sanna heimspekisaga, hvernig er hún þá ólík úrkynjaðri iðju rök-
greiningarheimspekinganna? Adrian Moore segir að tilgangur heimspekisögunn-
ar
hafi ekki verið, líkt og heimspekingar innan rökgreiningarhefðarinnar
hafa gjarnan haldið, að benda á raddir fyrri tíðar sem heyra mætti sem
innlegg í deilur samtímans. Þvert á móti. Hann var sá að benda á raddir
fyrri tíðar sem var ekki hægt að heyra sem innlegg í deilur samtímans og
vöktu þar með spurningar um þær forsendur sem gerðu deilur samtím-
ans mögulegar. (bls. ix)
Þetta er snotur mótfullyrðing en röng. Í sannleika sagt eru djöflarnir og englarnir
sammála um að hinum merku dauðu sé mögulegt (og þeir ættu ef til vill) að taka
þátt í deilum samtímans. Munurinn er frekar þessi: Til að svara spurningunni
„Hvers vegna ætti maður að lesa Þeætetos?“ segja djöflarnir að „það geti hjálpað
manni að fá skýrari hugmynd um eðli þekkingar“ og englarnir segja: „Það getur
hjálpað manni að fá skýrari hugmynd um eðli þekkingar, vegna þess að umfjöll-
unin er svo frábrugðin öllu sem er manni kunnuglegt.“ Hin djöfullega heimspeki-
saga kann að leita í hvaða sögulega heimspekitexta sem er sem snertir málefni
samtímans. Hin engillega heimspekisaga mun einungis leita til sögulegs texta
þegar hann snertir málefni samtímans og býður auk þess upp á sjónarhorn sem er
Hugur 2019-Overrides.indd 25 21-Oct-19 10:47:02