Hugur - 01.01.2019, Blaðsíða 186

186 Hugur | Ritdómar
gerum ráð fyrir að það sé leitt af kyngerv-
ishugmynd, þá skiljist ekki hinn einstaki
raunveruleiki svona ofbeldis í öllum sín-
um margbreytileika. Einni ástæðu fyrir
þessari takmörkun kenningar Butler er
lýst á knappan og hnitmiðaðan hátt með
því hvernig Ásta varpar ljósi á forsendur
og forsögu butlersku kenningarinnar í
heimspeki Kants og í heimspeki Hegels.
Hugtök eins og kyn eru regluvæðandi
hugsjónir vegna þess að það er maðurinn
sem skapar heiminn með þekkingu sinni.
Og hugtök sem draga okkur í dilka eru
jafnframt samfélagsgerð eða mannasetn-
ingar eins og heimspeki Hegels lýsir svo
ríkulega. En Ástu er sem frumspekingi
umhugað um að halda í raunveruna og
smætta ekki allt niður á samfélagið og
tungumálið.
Þessi gagnrýni er svo sannarlega rétt-
mæt og má eiginlega bara segja Butler
til varnar að frelsunarásetningur hennar,
viðleitni hennar til að losa fólk og hópa
við að vera dregnir í dilka, sé svo sterk-
ur að hún gefi ekki nægilegan gaum
að efnislegum skorðum líkamleikans.
Frelsunarásetningur Ástu er engu veikari
vegna þess að veitingakenningin er ná-
kvæmara verkfæri en kenning Butler til
að hrekja aflóga hugmyndir um hvernig
fólk og hópar eru dregnir í dilka. Ekki
einasta sýnir hún fram á hvernig það
þurfi ekki einu sinni grunneiginleika til
þess að einhver sé dreginn í tiltekinn dilk
félagsgerðar, heldur sýnir Ásta einnig,
með fulltingi Anne Fausto-Sterling, fram
á hvernig margt af því sem við teljum
náttúrulegt við líffræðilegt kyn er í raun
félagslegt. Hún hafnar því enn fremur
eins og áður sagði að binda hugtakið
kvenkyn við líffræði þess að ganga með
og ala barn. Það þurfi m.ö.o. ekki „kven-
kyn“ sem auðkenningu til þess að ganga
með og ala barn. Það er alveg rétt nú á
tímum fjölþættingar kynjanna. Það er
hins vegar eitt sem fær mig til að staldra
við hér og grennslast frekar um. Ásta
gagnrýnir Butler réttilega fyrir þá túlkun
sína á kenningu Beauvoir að líffræðilegt
kyn sé gefin eða þögul undirstaða sem
kyngervi sé leitt af. Ekki einasta er þetta
rangtúlkun á fyrirbærafræðilegri grein-
ingu Beauvoir á kynjamismun, heldur
útilokar Butler drjúga þætti efnisleika
líffræði kyns út úr kenningu sinni með
einhliða áherslu sinni á hvernig hið nátt-
úrulega sé sögulega og menningarlega
mótað. Kenning hennar býður þess vegna
ekki upp á rými fyrir þann raunveruleika
kynsins sem flýgur undir radar menn-
ingarlegra og mállegra skilgreininga.
Ásta ætlar sér hins vegar gagngert að
virða skorðurnar sem náttúran setur okk-
ur og gera ráð fyrir þessum raunveruleika
undir radarnum og sættir sig ekki við að
kynið sé þaggað að því leyti sem ekki er
hægt að skýra það sem félagsmótun eða
sem kyngervissviðsetningu.
Hin fyrirbærafræðilega greining Beau-
voir er hér á öðrum slóðum en kenning
Butler. Kynið að því leyti sem það er
náttúrulegt er ekki bara þögul, óvirk
undirstaða heldur lifandi virkni. Sterkar
félagsmótunarkenningar um kyn og
kyngervi eru enn fastar í aðgreiningu
hins óvirka og virka að því leyti sem þær
gera ráð fyrir að það sem verður ekki
sagt sé bara þögul undirstaða. Ásta vill
einmitt hefja sig upp yfir þessa tvígrein-
ingu og hún lítur svo á að aðgreining
kyns og kyngervis sé hvorki fullkomin
né lífsnauðsynleg. Maður losnar ekki við
raunveruleika með því að segja að það
sem auðkenningin nær ekki til sé bara
óvirkt. Ásta gerir sér grein fyrir því enda
eru það orðin og dilkarnir sem hún á í
gagnrýnu sambandi við en ekki við raun-
veruleikann sjálfan í öllum sínum marg-
breytileika og óreiðu. Hér hefði Beauvoir,
sem einnig er óbundin af hinni félagsvís-
indalegu aðgreiningu kyns og kyngervis,
verið góður leiðarvísir til að hugsa sig út
úr þessari þögn um hið náttúrulega og
virkni þess. Fyrir Beauvoir er það sem við
köllum kyn eða kyngervi ekki bara auð-
kenning sem er okkur veitt og ekki bara
Hugur 2019-Overrides.indd 186 21-Oct-19 10:47:13