Hugur - 01.01.2019, Blaðsíða 187

Að draga fólk í dilka 187
reynsla af því að hafa verið veitt þessi
auðkenning og fleiri til. Þótt það séu
ýmsir stílar sameiginlegir kyni, kyngervi
eða öðrum fólksgerðarskilgreiningum er
reynsla af þeim engu að síður ævinlega
einstaklingsbundin. Veittar auðkenn-
ingar þrengja mismikið að okkur, því
við upplifum þær ólíkt. Vegna þess að
Beauvoir var ekki bundin aðgreiningu
kyns og kyngervis í anda félagsvísinda-
legra mótunarkenninga sá hún heldur
ekki hyldýpisgjá milli kyns og kyngervis.
Í hennar fyrirbærafræðilega hugarheimi
er þetta tvennt samofið. Þó svo að auð-
kenningar móti reynslu, þá er reynsla
einnig inntak fyrir upplifun af auðkenn-
ingu. Sumir „ganga“ eða „smjúga“1 (e.
pass) auðveldlegar sem tiltekið kyn jafn-
framt því sem við birtum sama kynferði
með ólíkum hætti. Eitt eru hugtökin sem
draga okkur í dilka, hitt er reynslan. Þessi
áhersla á nauðsyn þess að taka upplifun
og reynslu einstaklings af kynverund
alvarlega birtist sterklega í nýsamþykkt-
um lögum um kynrænt sjálfræði.2 Í lög-
unum er kveðið á um rétt einstaklinga til
að breyta kynskráningu í samræmi við
eigin upplifun og án þess að þurfa að sæta
þar um skilyrðum. Þessi upplifun er það
sem Linda Alcoff, sem Ásta vitnar í, kall-
ar í anda fyrirbærafræði „lifaða sjálfsveru“
(e. lived subjectivity) okkar. Vissulega eru
lifaðar sjálfsverur og auðkenningar flétt-
aðar saman, en það má samt ekki líta svo
á að kyn sé þögul óvirkni og kyngervið
virkni. Ásta er sér meðvituð um þetta, því
hún skrifar að lifuð sjálfsvera geti verið
reynsla sem opinber auðkenning nær
ekki utan um (Categories We Live By, 82).
Heimspekilegar rannsóknir á meðgöngu,
á hinni barnshafandi sjálfsveru, hafa hrist
upp í svona hefðbundinni aðgreiningu á
sjálfinu.3 Aristóteles leit svo á að kona
léði getnaði hið óvirka efni og væri hýsill
fyrir fóstrið og það eimir eftir af þessari
aðgreiningu í t.d. viðhorfi Butler til
kynsins í heimspeki Beauvoir samkvæmt
túlkun Ástu. Hin barnshafandi sjálfsvera
rústar þessari aðgreiningu, eins og sjá
má í skrifum Beauvoir um meðgöngu í
Hinu kyninu. Þegar við erum barnshaf-
andi, þá er önnur virkni með eigin ætl-
un sem virkar á okkar virkni og öfugt.
Fæðing er eitt besta dæmið um hvernig
aðgreining á virkni sem sjálfráða athöfn
og óvirkni sem ósjálfráða athöfn riðlast.
Því í fæðingunni erum við ofurseld hinu
(barninu sem vill út) en um leið verðum
við að rembast við af eigin kröftum til að
koma því út. Ég nefni þetta dæmi til þess
að bæta kjöti við á beinin sem Ásta lætur
okkur hafa með viðurkenningu sinni á
raunveruleika hins náttúrulega. Við þurf-
um að hennar mati kenningu sem skýrir
félagsmótun kyns og tekur jafnframt
mið af því hvernig náttúran (gegnum
líkamann) er einnig skilyrðandi þáttur í
mótun (Categories We Live By, 72). Hún
sýnir hvað félagslegar hugtakakvíar
eru og að hvaða leyti hið náttúrulega í
okkur er félagslegt, en henni tekst ekki
nægilega vel að gera grein fyrir þessu
náttúrulega að því leyti sem hið félags-
lega hefur enn ekki náð taki á því. Hér
hefði Beauvoir hjálpað, það er að nýta
fyrirbærafræðilegar forsendur greininga
hennar á kynjamismun sem Ásta metur
að verðleikum til að bæta upp vanmat
Butler á líkamanum. Samkvæmt þeim
er líkaminn ekki bara tengdur umhverfi/
samfélagi gegnum ytri skilyrðingar og
orsakir heldur einnig gegnum innri
tengsl tjáningar. Líkaminn er ævinlega
samofinn því sem hann mætir, hvort sem
það eru hlutir eða aðrar sjálfsverur eins
og Beauvoir ræddi með vísun til heim-
speki Merleau-Pontys um líkama og
líkamleika.4 Það þarf heldur ekki alltaf
að sækja vatnið yfir lækinn, því bandarísk
heimspeki á ríka og merka heimspeki um
reynslu, upplifun og fagurferðilega skynj-
un í pragmatisma. Í kenningum Johns
Dewey er gerð grein fyrir fagurferði5
skynjunar og reynslu sem getu mannsins
til að ljá hugtökum merkingu og til að
upplifa merkingu sem hugtök hafa á eig-
Hugur 2019-Overrides.indd 187 21-Oct-19 10:47:13