Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Blaðsíða 57

Íslenska þjóðfélagið 2. tbl. 14. árgangur 2023, 57–71
© höfundar 2023. Tengiliður: Eyrún María Rúnarsdóttir, emr@hi.is
Vefbirting 29. desember 2023. Birtist á vefnum https://www.thjodfelagid.is
Útgefandi: Félagsfræðingafélag Íslands, Gimli, Sæmundargötu 10, 102 Reykjavík
ÍSLENSKA
ÞJÓÐFÉLAGIÐ
tímarit um íslenskt þjóðfelag … … sem fræðilegt viðfangsefni
Styrkur í smæðinni. Líðan og samskipti
unglinga í smærri og stærri byggðalögum
Eyrún María Rúnarsdóttir, lektor á Menntavísindasviði Háskóla Íslands
ÚTDRÁTTUR: Lífsgæði og versnandi líðan unglinga hefur verið skoð-
uð í samhengi samfélagsbreytinga en búsetuskilyrði hafa lítið komið við
sögu í þeirri umræðu. Erlendar rannsóknir sýna misvísandi niðurstöður
um það hvort unglingum í borgum eða strjálli byggð líður betur en líðan
unglinga eftir byggðasvæðum hefur ekki verið könnuð hérlendis. Mark-
mið rannsóknarinnar var að bera saman tíðni sállíkamlegra umkvartana
unglinga eftir byggðalögum. Einnig var horft til kyns, aldurs, efnahags
fjölskyldu og fjölda vina í tengslum við líðan. Spurningalisti var lagður
fyrir nemendur í 8.–10. bekk í níu grunnskólum. Þar af voru fjórir skólar
á höfuðborgarsvæðinu, tveir á Suðurnesjum, einn á Vesturlandi, einn á
Vestfjörðum og einn á Norðurlandi. Alls svöruðu 806 unglingar spurn-
ingalistunum. Niðurstöður sýndu mun á umkvörtunum unglinga á þann
veg að í smærri byggðalögum var tíðni umkvartana minni. Stúlkur fundu
frekar til vanlíðanar en piltar, eldri frekar en yngri ungmenni og lakari
efnahagur fjölskyldu tengdist hærri tíðni umkvartana. Almennt jókst tíðni
umkvartana meðfram fjölgun netvina en þegar tengsl netvináttu og líðanar
var skoðuð eftir byggðasvæðum hafði slík vinátta ávinning í för með sér
fyrir unglinga á Vestfjörðum, Vestur- og Norðurlandi. Niðurstöðurnar gefa
tilefni til að skoða nánasta umhverfi unglinga og áhrif þess á samskipti og
tengsl við mótun úrræða til að bæta líðan þeirra.
LYKILORÐ: Byggðalög – Líðan – Unglingar
ABSTRACT: International research present conflicting findings on
whether well-being is better supported in rural or urban environments, but
this aspect remains unexplored in the context of Iceland. The study aimed
to assess and compare psychosomatic complaints among adolescents be-
tween urban and semi-urban areas. Additionally, the research explores the
influence of gender, age, family affluence, and the number of friends on
adolescent well-being. A survey was conducted across nine schools, with
four in the capital area, two in Reykjanes, and three in the western and
northern regions of the country, involving 806 participants ranging from
8th to 10th graders. The findings revealed a higher prevalence of psycho-