Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Page 93

Þóroddur Bjarnason, Jón Þorvaldur Heiðarsson og Guðný Rós Jónsdóttir
93 ..
2000).
Viðskiptamódel ólíkra flugfélaga hafa jafnframt mismunandi áhrif á einstaka samfélagshópa
(Halpern og Brathen, 2011; Reynolds-Feighan, 2000; Suzuki o.fl., 2003). Dýrt tengiflug hefðbund-
inna flugfélaga er ekki valkostur fyrir margar fjölskyldur í orlofsferðum en það getur engu að síður
verið afar mikilvægt fyrir vinnuferðir á vegum fyrirtækja eða stofnana. Stakar ferðir í leiguflugi á
vegum orlofsflugfélaga geta á hinn bóginn aukið lífsgæði almennings án þess að nýtast til vinnu-
ferða. Flug lággjaldaflugfélaga geta gagnast ýmsum hópum á fjölförnum leiðum milli tiltekinna
staða en þau geta líka grafið undan tengiflugi og þannig skert möguleika á að nýta sér möndul og
teina hefðbundinna flugfélaga (Zeigler o.fl., 2017).
Hvort sem stór flugfélög teljast til hefðbundinna flugfélaga, lággjaldaflugfélaga eða ferðaþjón-
ustuflugfélaga eru þau almennt stórfyrirtæki fjarri vettvangi sem meta arðsemi tiltekinna flugleiða
á móti ýmsum öðrum möguleikum í flugheiminum. Óskir heimafólks vega þess vegna ekki alltaf
þungt í ákvörðunum um áfangastaði eða flugáætlanir. Allmörg dæmi eru því um að einstaklingar og
fyrirtæki á tilteknum svæðum hafi stofnað lítil svæðisbundin flugfélög sem bjóða upp á áætlunar-
flug til stærri borga og stundum árstíðabundið flug til vinsælla sumarleyfisstaða (Chabiera, 2021;
Þóroddur Bjarnason o.fl., 2023). Slík félög byggja á sveigjanleika og þekkingu á heimamarkaðnum
í samkeppni sinni við stærðarhagkvæmni stærri félaganna sem oft fljúga frá stærri, fjarlægari flug-
völlum. Þau geta þannig boðið upp á flug á leiðum sem eru ekki umstangsins virði fyrir stærri félög
og aðlagað flugáætlanir sínar að þörfum samfélagsins hverju sinni.
Rekstur svæðisbundinna flugfélaga er oft í járnum og samkeppnin við tengiflug hefðbundinna
flugfélaga og beint flug lággjaldafyrirtækja reynist mörgum erfið (Chabiera, 2021). Þau eru því oft
skammlíf og verða ýmist gjaldþrota eða eru keypt upp af stærri flugfélögum innan fárra ára, en önnur
vaxa hratt og yfirgefa að lokum heimamarkaðinn. Tilkomumesta dæmið um slíkan vöxt svæðisbund-
ins flugfélags er líklega saga Ryanair, stærsta flugfélags Evrópu, sem árið 1985 hóf áætlunarflug með
einni lítilli skrúfuvél milli smáborgarinnar Waterford á suðurströnd Írlands og Gatwick flugvallar í
London (Ganesh, 2022). Ýmis svæðisbundin flugfélög í Evrópu hafa þó árum saman verið með eina
eða tvær flugvélar í áætlunarflugi (Þóroddur Bjarnason o.fl., 2023).
Jaðarsetning byggðarlaga fjarri Keflavíkurflugvelli
Umsvif millilandaflugs um Keflavíkurflugvöll eru afar mikil í samanburði við mannfjölda á Íslandi
og hafa margfaldast með fjölbreyttari flugstarfsemi, aukinni samkeppni og lægra verði á flugmiðum.
Árið 2022 komu 2,3 milljónir flugfarþega til landsins um Keflavíkurflugvöll og tæplega átta hundruð
þúsund skiptifarþegar til viðbótar höfðu viðdvöl á flugvellinum (Isavia, 2023b). Það ár voru farnar
ríflega 66 þúsund flugferðir milli flugvallarins og 188 áfangastaða í Evrópu og Bandaríkjunum
(Ferðamálastofa, 2023). Auk íslenska lággjaldaflugfélagsins Play flaug á þriðja tug erlendra flug-
félaga um Keflavíkurflugvöll árið 2023, þar á meðal ýmis hefðbundin bandarísk og evrópsk flug-
félög, lággjaldaflugfélög, flugfélög í eigum stærri ferðaþjónustufyrirtækja og svæðisbundin flug-
félög litlu nágrannalandanna Færeyja og Grænlands (Isavia, 2023a). Icelandair ber engu að síður
höfuð og herðar yfir önnur flugfélög með meirihluta allra flugferða um Keflavíkurflugvöll (Ferða-
málastofa, 2023).
Ólíkt möndul-og-teina kerfi Icelandair á Keflavíkurflugvelli er innanlandsflug félagsins um
Reykjavíkurflugvöll skipulagt með geislum út frá höfuðborginni að hætti evrópskra ríkisflugfélaga
á síðustu öld. Komu- og brottfarartímar á Reykjavíkurflugvelli eru ekki samræmdir þar sem innan-
landsvélar Icelandair fljúga á víxl til Akureyrar, Egilsstaða og Ísafjarðar auk Grænlands og litlu
flugfélögin Ernir og Norlandair sem fljúga til smærri áfangastaða víða um land fá ekki leyfi til
farþegaafgreiðslu í flugstöð Icelandair á Reykjavíkurflugvelli. Líkt og annars staðar þar sem hefð-
bundin flugfélög sitja ein að flugi til svæðisbundinna flugvalla (Halpern og Brathen, 2011; Rey-
nolds-Feighan, 2000; Suzuki o.fl., 2003) er innanlandsflugið gjarnan dýrasti hluti utanlandsferða
fyrir íbúa fjarri suðvesturhorninu. Verð á 30–45 mínútna flugi með fullbókaðri skrúfuflugvél til