Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Page 103

Þóroddur Bjarnason, Jón Þorvaldur Heiðarsson og Guðný Rós Jónsdóttir
103 ..
stærri borgar (Þóroddur Bjarnason o.fl., 2023). Lítil flugfélög í Evrópu með eina eða tvær þotur í
áætlunarflugi frá svæðisbundnum flugvöllum til stórborga og sólarlanda starfa hins vegar yfirleitt í
borgum á stærð við Reykjavík fremur en Akureyri.
Starfsemi og síðar gjaldþrot Niceair sýna glöggt styrkleika og veikleika svæðisbundinna flug-
félaga og áhættuna sem fylgir leigu á farþegavélum. Niceair lagði mikla áherslu á góð tengsl við
samfélagið og flugáætlanir þess miðuðu að verulegu leyti við þarfir heimafólks fyrir flug utan að
morgni og heim að kvöldi. Félagið naut mikillar velvildar í samfélaginu og sætanýting þess var
prýðileg. Hins vegar var félagið vanfjármagnað frá upphafi og lítið sem ekkert svigrúm var fyrir
viðskiptaleg mistök eða óvænt áföll. Afar hagstæður samningur Niceair við HiFly um votleigu á far-
þegaþotu í eigu Avolon sem gerður var í lok Covid reyndist félaginu þannig að lokum dýrkeyptur.
Þegar aðstæður á flugmarkaði bötnuðu fór af stað flókin flétta sem leiddi til þess að Niceair missti
frá sér flugvélina og varð í kjölfarið gjaldþrota. Að nokkru leyti má sjá hliðstæðu í falli Niceair árið
2023 og íslensku lággjaldaflugfélaganna Iceland Express árið 2012 og Wow árið 2019, en öll þrjú
félögin urðu gjaldþrota í kjörfar þess að leigusamningar um farþegavélar við erlenda aðila brugðust.
Þrátt fyrir stuttan líftíma og svipleg endalok sýndi starfsemi Niceair fram á ýmsa möguleika
millilandaflugs um Akureyrarflugvöll. Þannig kom til dæmis í ljós að hægt væri að fljúga áætlunar-
flug með farþegaþotu til Akureyrar allan ársins hring, en aðeins eitt flug var fellt niður vegna veðurs
frá byrjun júní fram til byrjun apríl næsta ár. Jafnframt sýndi Niceair fram á umtalsverða eftirspurn
eftir beinu áætlunarflugi og stærð heimamarkaðarins á Norðurlandi fyrir millilandaflug. Sætanýting
á tíu mánaða líftíma félagsins var að meðaltali rétt um 60%, og um 70% á vinsælustu flugleggjunum.
Íslendingar og útlendingar búsett á Norðurlandi fylltu að meðaltali 75 af 150 sætum Airbus-A319
vélarinnar og vinir þeirra og fjölskyldumeðlimir fylltu að meðaltali 15 sæti til viðbótar. Þessi tiltölu-
lega stóri heimamarkaður býður upp á margvísleg tækifæri í uppbyggingu reglubundins millilanda-
flugs frá Akureyri í framtíðinni.
Niceair tókst hins vegar ekki að draga verulegan fjölda erlendra ferðamanna til Akureyrar. Þótt
fimmtungur farþega hafi verið erlendir ríkisborgarar voru flestir þeirra búsettir á Íslandi eða í heim-
sókn til fjölskyldu og vina á Íslandi. Raunar benda niðurstöður þessarar rannsóknar til þess að 97%
farþeganna hafi verið Norðlendingar af íslenskum eða erlendum uppruna ásamt vinum og vensla-
fólki en aðeins 3% hafi verið erlendir ferðamenn með engin tengsl við landið. Þetta hefði þó hugsan-
lega breyst með lengri starfstíma, markvissara markaðsstarfi og fleiri áfangastöðum.
Hlutdeild heimamarkaðarins í millilandaflugi Niceair skýrir einnig ójafna sætanýtingu í Kaup-
mannahafnarflugi Niceair eftir vikudögum. Í heildina var sætanýtingin um 70% í ferðum frá Akureyri
á fimmtudögum og til Akureyrar á sunnudögum en nálægt 50% á útleiðinni á sunnudögum og heim-
leiðinni á fimmtudögum. Svo virðist sem helgarferðir Norðlendinga hafi tryggt góða sætanýtingu
aðra leiðina en skortur á erlendum ferðamönnum leitt til slakari nýtingar hina leiðina. Þennan veik-
leika hefði aðeins verið hægt að yfirvinna með jafnari skiptingu íslenskra og erlendra ferðamanna.
Þá reyndist upptökusvæði Niceair innanlands talsvert samþjappaðra en bjartsýnar spár höfðu gert
ráð fyrir. Þriðji hver Akureyringur og sjötti hver íbúi annars staðar á Norðurlandi eystra flaug með
Niceair á tíu mánaða líftíma þess en aðeins 2% íbúa á Norðurlandi vestra og 4% íbúa á Austurlandi.
Þetta kann að skýrast af því að upptökusvæði flugvalla er misstórt eftir t.d. fjarlægðum, aðgengi
og áfangastöðum flugfélaga (Lieshout, 2012; Zhang og Xie, 2005). Akureyrarflugvöllur er aðeins
250 km nær Sauðárkróki en Keflavíkurflugvöllur og frá Hvammstanga er munurinn aðeins um 40
kílómetrar. Því má búast við sterkum áhrifum af beinu flugi til fjölmargra áfangastaða frá Keflavík
auk ódýrara flugs til Kaupmannahafnar og Tenerife. Lítil notkun Austlendinga á millilandaflugi frá
Akureyri kann að hins vegar að endurspegla hærri ferðatíðni þeirra með Norrænu frá Seyðisfirði.
Í þessu sambandi væri áhugavert að bera millilandaflug frá Norður- og Austurlandi saman við
millilandaflug frá Færeyjum og Grænlandi. Á Akureyri búa um 20 þúsund manns og um 50 þúsund
á Norður- og Austurlandi, eða álíka margir og búa í Nuuk og á Grænlandi annars vegar og í Þórshöfn
og í Færeyjum hins vegar. Aðstæður eru þó ólíkar þessum nágrannalöndum, ekki síst vegna þess að-
Færeyingar og Grænlendingar eiga fárra annarra kosta völ í millilandaflugi.