Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Qupperneq 135

Hjördís Sigursteinsdóttir
135 ..
félagslegur stuðningur frá vinnufélögum og yfirmanni voru verndandi þættir gagnvart vinnutengdri
streitu, sérstaklega almenn starfsánægja en yfirvinna jók á streituna. Þær niðurstöður eru í takt við
aðrar rannsóknir á neikvæðum áhrifum vinnutengdra streituvalda á almenna líðan (Anderson o.fl.,
2023; Fang o.fl., 2021; Hirschl og Gondim, 2020; Seinsche o.fl., 2023; Van der Heijen o.fl., 2017).
Hafa ber í huga að rannsóknin var framkvæmd á vordögum 2021 þegar COVID-19 faraldurinn
var enn viðvarandi þannig að ætla má í ljósi rannsóknarniðurstaðna á áhrifum efnahagskreppunnar
2008 á líðan starfsfólks sveitarfélaga (sjá t.d. Guðbjörg Linda Rafnsdóttir og Hjördís Sigursteins-
dóttir, 2015, 2019, 2022; Hjördís Sigursteinsdóttir og Guðbjörg Linda Rafnsdóttir, 2015) þá muni
líðanin eiga eftir að versna enn frekar enda kemur efnahagssamdráttur á heimsvísu niður á heilsufari
ekki síður en efnahagi (Marmot og Bell, 2009). Upplýsingar um hallarekstur stærstu sveitarfélag-
anna fjórða árið í röð vekja ekki vonir um breytingar til batnaðar á vinnuumhverfi starfsfólksins því
eins og Guðbjörg Linda Rafnsdóttir og Hjördís Sigursteinsdóttir (2022) benda á þá versnaði líðan
starfsfólks í umönnunarstörfum hjá sveitarfélögunum fyrstu árin eftir efnahagshrunið 2008 en þegar
fjárhagsstaða sveitarfélaganna vænkaðist á ný þá hafði það áhrif á vinnuumhverfið og líðan starfs-
fólksins batnaði í kjölfarið. Að þeirra mati er það ekki tilviljun að verri líðan á vinnustað hafi haldist
í hendur við þann fjárhagslega samdrátt sem átti sér stað hjá sveitarfélögunum á árunum 2010-2013
heldur sýni það álagið og óvissuna sem slíkt ástand skapar á vinnustöðum. Eins og fram kom í máli
formanns Sambands íslenskra sveitarfélaga má að hluta til rekja íþyngjandi hallarekstur sveitarfélag-
anna til COVID-19. Því er spurning hvort að áhrifa af COVID-19 á rekstrarumhverfi sveitarfélag-
anna komi til með að leiða til verra vinnuumhverfis fyrir starfsfólk á komandi árum og meiri streitu,
sérstaklega í þeim sveitarfélögum þar sem fjárhagsstaðan er veik og jafnvel auknar veikindafjarvistir
eins og gerðist eftir kreppuna (Guðbjörg Linda Rafnsdóttir og Hjördís Sigursteinsdóttir, 2014; Hjör-
dís Sigursteinsdóttir og Guðbjörg Linda Rafnsdóttir, 2015) og rannsókn Pereira o.fl., (2022) sýnir
sem afleiðingu COVID-19 faraldursins á opinbert starfsfólk. Rannsóknir sýna líka að þegar fjárhags-
erfiðleikar steðja að skipulagsheildum þá leitast þau við að draga úr kostnaði við starfsmannahald
(Gandolfi, 2008; Greenhalgh og Rosenblatt, 2010; Östhus og Mastekaasa, 2010). Leiða má líkum
að því að það muni sum íslensk sveitarfélög einnig gera enda er launakostnaðurinn stærsti einstaki
útgjaldaliður þeirra. Slíkt getur falið í sér enn meira álag á starfsfólk sem heldur vinnunni með til-
heyrandi áhrifum á heilsu og líðan á starfsfólksins á vinnustaðnum og vinnuumhverfið.
Niðurstöðurnar sýna einnig að starfsfólkið í rannsókninni var almennt ánægt í starfi og taldi sig
fá góðan félagslegan stuðning bæði frá yfirmönnum og samstarfsfélögum. Það er mjög jákvætt þar
sem nýlegar rannsóknir sýna mikilvægi ánægju í starfi og tengslin við félagslegan stuðning yfir-
manna og vinnufélaga (Kurcharska og Bedford, 2019; Mérida-López o.fl., 2019; Ng og Sorensen,
2008; Pinna o.fl., 2020) og áhrif á almenna vellíðan (Yuh og Choi, 2017). Stærsti forspárþátturinn
fyrir vinnutengda streitu var starfsánægja sem kemur ekki á óvart þar sem starfsánægja er einn af
lykilþáttum í vellíðan á vinnustað. Niðurstöðurnar sýna mikilvægi þess að hlúa vel að þeim þáttum
í vinnuumhverfinu sem hafa áhrif á starfsánægju í því augnamiði að draga úr vinnutengdri streitu.
Helsta takmörkun rannsóknarinnar er að hér er aðeins horft á einn mælipunkt (árið 2021) sem
lýsir vinnutengdri streitu, starfsánægju og félagslegum stuðningi frá yfirmönnum og vinnufélögum
á þeim tíma. Mikilvægt er að halda mælingum áfram og skoða þróun vinnutengdrar streitu yfir tíma
og skoða fleiri þætti í vinnuumhverfinu sem tengjast streitu. Þá er gott að hafa í huga JD-R álags
og bjargráðalíkanið og þeim þáttum sem geta verndað starfsfólk fyrir áhrifum mikilla starfskrafna
(Schaufeli, 2017) og streituvöldum (Hirschi og Gondim, 2020). Skoða mætti til dæmis þætti eins
og starfshvatningu og jákvæðan starfsanda (Anderson o.fl., 2023, Seinsche o.fl., 2023), tækifæri til
starfsþróunar (Borzaga og Tortia, 2006; Wright og Davis, 2003), sjálfræði í starfi og stjórnunarhætti
(WHO, 2020). Einnig má benda á að vinnustaðir sveitarfélaganna eru margir hverjir mjög ólíkir og
störfin ólík. Til að mynda er vinnuumhverfi og vinnuskipulag starfsfólks í framkvæmdadeild ólíkt
hjá þeim sem starfa í grunnskólum og leikskólum eða í stjórnsýslunni í skrifstofuvinnu. Frekari
greining á gögnunum með þetta í huga er æskileg og skoða hvort vinnutengd streita, starfsánægja