Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Side 153

Vífill Karlsson og Bjarki Þór Grönfeldt
153 ..
Þegar rýnt er í suma þætti sem höfðu ekki marktæk áhrif á innflytjendur má fá athyglisverðar upp-
lýsingar þegar þeir eru bornir saman við hliðstæða þætti allra þátttakenda. Í fyrsta lagi sést í líkani
fyrir alla að flestir Íslendingar nutu svokallaðs borgarhagræðis en innflytjendur ekki. Það sést á því
að allir þættirnir sem tengjast vinnumarkaði komu betur út eftir því sem samfélögin voru fjölmenn-
ari1 og er það sérstaklega áberandi varðandi atvinnumöguleika (atvinnuúrval í töflu 8), möguleika til
eigin atvinnureksturs (Tafla 8) og tekjur (Tafla 9). En þrátt fyrir þetta var fólk á höfuðborgarsvæðinu
ekkert ánægðara með búsetu sína en fólk annars staðar (Líkan 11, Tafla 9) eins og áður sagði og
innflytjendur eru marktækt óánægðari með búsetu sína þar en á Akureyri, í milli-stórum bæjum en
sérstaklega í dreifbýli landsins (Líkan 12). Þegar horft var til vinnumarkaðstengdra þátta voru inn-
flytjendur í röðum iðnaðarmanna marktækt óánægðari með búsetu sína óháð því hvar þeir bjuggu
á landinu, einnig þeir sem störfuðu í sjávarútvegi eða þeir sem þurftu að fara langt til vinnu. Enga
sambærilega fylgni var að finna í röðum íslenskra iðnaðarmanna en Íslendingar í sjávarútvegi voru
ánægðari með búsetu sína en innflytjendur í sjávarútvegi. Ekki var auðvelt að finna skýringar á því
hvers vegna innflytjendur í röðum iðnaðarmanna ættu að vera óánægðari með búsetu sína því á flesta
kvarða komu þeir út með sambærilegum hætti og aðrir innflytjendur nema hvað tekjurnar varðaði.
Þær voru lægstar eftir starfsgreinum innflytjenda og kemur nokkuð á óvart miðað við þá miklu eftir-
spurn sem verið hefur eftir iðnaðarmönnum á Íslandi um árabil.
Almenningur virtist hafa notið kerfislægrar velgengni atvinnugreina í hærri launum, eins og t.d.
sjávarútvegs og upplýsingatækni, en það gerðu innflytjendur ekki og sama má telja gagnvart iðn-
aðarmönnum eins og áður sagði. Innflytjendur voru t.a.m. með lægri laun en Íslendingar í sjávar-
útvegi en það er trúlega vegna þess að hærra hlutfall þeirra starfaði við landvinnslu en ekki til sjós
þar sem launin eru almennt hærri fyrir ófaglærða. Íslendingar virðast njóta menntunar sinnar í hærri
launum (Líkan 9) en það verður ekki sagt um innflytjendur (Líkan 10). Þá voru einnig þættir sem
komu betur út fyrir innflytjendur en Íslendinga. Innflytjendur sem voru í stjórnunarstöðum voru
ánægðari með launin sín en Íslendingar í sömu stöðum og einnig ef þeir voru sérfræðingar. Þá voru
menntaðir Íslendingar yfirleitt óánægðir með laun sín (Líkan 1) þrátt fyrir að fá marktæka umbun í
hærri tekjum (Líkan 9) en menntaðir innflytjendur eru ekki óánægðir (Líkan 2) með laun sín þrátt
fyrir enga marktæka umbun (Líkan 10). Þar sem sjávarútvegur, landbúnaður og ferðaþjónusta vigta
hlutfallslega meira úti á landi og í minni bæjum og dreifbýli en þjónustan í stærri bæjum verður að
lokum fjallað sérstaklega um þær atvinnugreinar gagnvart innflytjendum, þar sem þær hafa land-
fræðilega og byggðafræðilega vídd.
Ferðaþjónusta stóð mjög höllum fæti þetta ár vegna COVID-19 og innflytjendur upplifðu lítið
atvinnuöryggi (Líkan 4) en ekkert minna en Íslendingar (Líkan 3). Þá var atvinnuúrval lítið meðal
innflytjenda í ferðaþjónustu (Líkan 6) og minna heldur en Íslendinga (Líkan 5). Atvinnuöryggi og
atvinnuúrval hjá innflytjendum var í engum atvinnugreinum eins lítið og í ferðaþjónustu þetta árið.
Hins vegar virtist ánægja með búsetu þeirra Íslendinga sem starfa í ferðaþjónustu vera minni (Líkan
11) en innflytjenda þar sem engin fylgni mældist hjá innflytjendum sem störfuðu í ferðaþjónustu
(Líkan 12).
Innflytjendur voru ekkert sérstaklega ánægðir með laun í sjávarútvegi (Líkan 2) en innfæddir
voru það (Líkan 1) enda voru innflytjendur með lægri tekjur en innfæddir í greininni (Líkan 10
og Líkan 9). Íslendingar fundu fyrir meira atvinnuöryggi í sjávarútvegi en öðrum atvinnugreinum
(Líkan 3) en það gerðu innflytjendur ekki (Líkan 4). Þá töldu Íslendingar sig eiga minni möguleika
á að hefja atvinnurekstur í sjávarútvegi en öðrum atvinnugreinum (Líkan 7) en sá munur var ekki
marktækur meðal innflytjenda (Líkan 8) – kannski vegna þess að þeir höfðu alls staðar litla mögu-
leika á því. Þá voru innflytjendur í sjávarútvegi mikið óánægðari með búsetu sína en innflytjendur
í öðrum atvinnugreinum (Líkan 12) og sama gilti um Íslendinga nema hvað að þar var munurinn
mikið minni (Líkan 11).
Í landbúnaði töldu Íslendingar sig eiga meiri möguleika til að hefja atvinnurekstur en í öðrum
greinum (Líkan 7) en enga slíka tilhneigingu var að finna meðal innflytjenda (Líkan 8). Þá voru