Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Síða 157

Vífill Karlsson og Bjarki Þór Grönfeldt
157 ..
í gegnum breytuna „tryggur“ áhrif á tekjur innfæddra en ekki innflytjenda (Tafla 9, Líkön 9 og 10).
Það kann að vera vegna þess að þeim er ekki umbunað fyrir starfsaldur eða að starfsaldur sé ekki
nógu langur hjá innflytjendum í samanburði við innfædda og að ef starfsaldur er ekki nógu langur
hjá innflytjendum hafi gögnin ekki numið áhrifin. Vert er að fylgjast með þessu og ýmsu öðru sem
innflytjendur fá ekki umbun fyrir eins og Íslendingar (eða til jafns við Íslendinga). Þar má nefna
lífaldur, menntun og hlut í velgengni ýmissa atvinnugreina og starfsgreina (Tafla 9, Líkön 9 og 10).
Íslenskukunnátta kann að hafa mikið með slaka útkomu innflytjenda að gera og þá kannski sér-
staklega varðandi úrval atvinnu og tekjur. Í flestum tilfellum eru laun á Íslandi há í samanburði við
laun í heimalandinu og kann að vera að innflytjendur skorti upplýsingar um hver eðlileg laun séu á
Íslandi.
Erfitt reyndist að finna erlendar rannsóknir sem vörpuðu ljósi á stöðu innflytjenda á vinnumarkaði
á þann hátt sem hér er gert, þ.e. hvort borgarhagræði og velgengni sumra atvinnugreina skiluðu sér
í tekjum þeirra. Það er helst að rannsókn þeirra Cachon og Aysa-Lastra (2015) geti mögulega skýrt
af hverju þeir njóta síður fyrrnefndrar velgengni vegna þess að hlutfallslega fleiri þeirra fá störf sem
bjóðast varavinnuafli og þar er afkoman lakari og atvinnuöryggið minna. Í gögnum rannsóknarinnar
var engin slík flokkun til staðar og líklegt er að varavinnuafl sé í flestum greinum þó svo hlutur þess
sé meiri í tilteknum atvinnugreinum, t.d. þar sem árstíðasveiflna gætir eins og í sjávarútvegi, mann-
virkjagerð og ferðaþjónustu. Í þeim atvinnugreinum eru trúlega hlutfallslega fleiri ófaglærðir en þeir
eru líklegri til að missa atvinnunna þegar kreppir að (Cachon og Aysa-Lastra, 2015; Orrenius og
Madeline, 2009).
Menntunarstig þeirra innflytjenda sem tóku þátt í könnuninni var frekar hátt en sambærilegar
upplýsingar fundust í opinberum gögnum. Hins vegar bjuggu 62% innflytjenda á höfuðborgarsvæð-
inu árið 2020 samkvæmt tölum Hagstofunnar en 52% þeirra innflytjenda sem tóku þátt bjuggu á
höfuðborgarsvæðinu. Konur voru 41% innflytjenda á Íslandi þetta ár miðað við sömu heimild en
52% þátttakenda voru konur. Vert er að hafa þennan mun í huga við lestur greinarinnar.
Í þessari rannsókn er byggt á sömu gögnum og í rannsókn Vífils Karlssonar (2022) en ýmsum
mikilvægum atriðum bætt við greininguna. Það líkan sem notast var við í aðhvarfsgreiningunum
hér er mun betra, m.a. vegna betri flokkunar á búsetu, en vinnumarkaður hefur skýra skírskotun til
fjölmennis en samkvæmt kenningum hagfræðinnar er það jákvætt fyrir vinnumarkaðinn í mörgu
tilliti, t.d. tekjur og úrval atvinnu (O‘Sullivan, 2009). Í núverandi líkani er flokkunin nákvæmari og
það sést vel á flestum vinnumarkaðsþáttum þar sem þeir eru í nánast línulegu jákvæðu sambandi við
fjölmenni að dreifbýlinu undanskildu. Í fyrri grein var þetta samhengi mun sundurlausara. Þess utan
voru gögn nokkurra breyta normalíseruð. Það voru gögn þeirra breyta sem voru úr öllu samhengi
við gögn flestra annarra breyta í líkönunum til þess að lágmarka hættu á misdreifni í niðurstöðunum.
Núverandi niðurstöður eru því trúverðugri en fyrri niðurstöður. Síðast en ekki síst var einni breytu
bætt við líkanið sem hafði mikilvæga landfræðilega skírskotun en það var fjarlægð þátttakenda til
vinnu sinnar. Á marktækni hennar í flestum líkönum má sjá að hún er mikilvæg óháð breyta á þeim
sex háðu breytum sem til skoðunar voru enda voru þær allar nátengdar vinnumarkaðnum.
Lokaorð
Í þessari grein var staða innflytjenda á kreppuárinu 2020 skoðuð. Í ljós kom að innflytjendur nutu
ekki þess efnahagslega forskots og velgengni sem stærra þéttbýli (einkum höfuðborgarsvæðið) og
sumar atvinnugreinar hafa haft og Íslendingar hafa notið með marktækum hætti. Þetta átti a.m.k. við
um kreppuárið 2020 hvað svo sem kann að gilda og koma í ljós varðandi stöðu þeirra annars staðar
í hagsveiflunni en full ástæða er til að rannsaka það síðar. Niðurstöðurnar eru einnig áhugaverðar
í ljósi fyrri rannsókna sem benda til þess að viðhorf innlendra íbúa til innflytjenda séu neikvæðari
á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu, þar með talin viðhorf um áhrif innflytjenda á vinnu-
markaðinn (Ævar Þórólfsson, 2019). Á sama tíma benda gögnin sem greind voru hér til þess að
innflytjendum líði betur í fámennari samfélögum og að hagur þeirra þar sé alls ekki verri en ef þeir