Fróðskaparrit - 01.01.1996, Blaðsíða 1

5
Vágamálføri
Hjalmar P. Petersen
FR-360 Sandavágur, Faroe Islands
Úrtak
Vágamálførið fevnir um málførið í Vágum og Mykinesi.
Vanligt hevur verið at flokka tað saman við málførinum
f Suðurstreymoy t.d. í Færøsk Anthologi (1891). Hetta
verður ikki gjørt her. Hepnari er at siga, at talan er um
eitt serstakt málføri. Grundirnar eru 1) a/æ-a > ei-a
(hagan), 2) á-a > au-a (fáa) og 3) ø-a > yu-a (kvøða).
Nakrir aðrir ljóðskipanarligir munir gera, at vágamálfør-
ið best er flokkað fyri seg. Teir eru framburðurin av nor-
rønum ó sum /eu/ heldur enn /áu/ framburðurin í Suður-
streymoynni, men av størri týdningi er, at vágamálførið
hevur drynjing, sum ger, at endingarsjálvljóðini hava
ein týðiligan framburð, mótsett tí -e kenda framburðin-
um í Suðurstreymoy. Hetta ger, at málførið hevur eina
øðrvísi morfologi. Sum dømi ber til at nevna: ein stórur
maður, tann góði vinurin, teir góðu vinirnir, eg vendi,
vit vendu mótsetti Suðurstreymoy: ein stórir maður,
tann góðe vinirin, teir góðe vinirnir, eg vende, vit vende.
Vágamálførið og málførið í Suðurstreymoy hava sostatt
ymiskar yvirborðsmyndanir av nøkrum bundnum mor-
femum. Vágamálførið hevur heldur ikki lokaljóðsvikn-
an ímillum sjálvljóð og síðst í orði (taka, tak). Diftong-
eringin við hiatusinnskotum (hagan, fáa, kvøða) sæst
ikki í tekstunum hjá Svabo. Tó hevur hon verið í hagan
-orðum. Øvugtir skrivihættir benda á tað. Seinni, í Fær-
øsk Anthologi, eru dømir við øllum diftongeringum. Eitt
heimildarfólk hevði bleytt g í orðinum lagdur og frasuni
taka úr lagdi. Talan kann antin vera um tann norrøna
framburðin av Ijóðinum, sum soleiðis er varðveiddur i
einum vardum ljóðskipanarligum umhvørvi í einari
familju, ella talan kann vera um eitt nýútviklað ljóð.
Verður hugt at gongdini frá Svabo fram til nútíðarvága-
mál, so eru ótrúliga fáar broytingar hendar í ljóð- og
bendingarskipanini. Ein broyting, sum kortini ber til at
síggja er hvønnf. fleirt. bátarnar -> bátarnir. Her kann
vera talan um ávirkan frá Suðurstreymoy, sjónvarpi og
útvarpi, ella talan bara er um eina innari broyting, sum
hendir í bendingarskipanini, soleiðis at skipanin verður
»einfaldari«.
Summary
The dialect of Vágar and Mykines (hence VM) is spo-
ken on the westernmost islands of the Faroe Islands.
Earlier works on dialects - e.g. Færøsk Anthologi
(1891) - regard it as a part of the dialect in Suðurstrey-
moy. In my opinion it better taken as a genuine dialect.
The reasons are: diftongization and glide insertion in the
structures 1) atæ-a > ei:a (hagan), 2) á-a > áu-a (fáa)
and 3) ø-a>yu:-a (kvøða). (The IPA script is used in the
article itself). Some other minor phonological features
speak against grouping VM with Suðurstreymoy, espe-
cially the pronunciation of Old Norse ó as /eu:/ rather
than /áu:/ as in Suðurstreymoy. More important -
together with the diftongization an glide insertion - is,
that VM has one special intonation set called drynjing.
The tone of a word at the end of a phrase is approxi-
mately as high as the tone on the following syllable.
This intonation set has although nothing to do with the
musical accent in Norwegian, Swedish and in Danish
dialects. The drynjing is one of the reasons for very
clearly articulated vowels at the end of a word. This has,
in turn influence on the morphology, compare
Suðurstreymoy ein stórir vinir (nom. sg. mask.), tann
góðe vinirin (nom. sg. mask.), teir góðe vinirnir (nom.,
akk. pl. mask.), eg vende (pret. I. p. sg. ind.) vit vende
(pret. 1. p. pl. ind.) and Vágar/Mykines ein stórur vinur,
tann góði vinurin, teir góðu vinirnir, eg vendi, vit vendu.
VM and Suðurstreymoy has thus different ways of
expressing the content of some bound morphemes. The
dialect of Vágar and Mykines do not soften plosives
between vowels and at the end of a word as in Suður-
streymoy.e.g. VM tak(a): Suðurstreymoy tag(a). With-
in the area there are no mentionable differences, and the
only change I have observed is that the younger genera-
tion do not have glide insertion and diftongization in
word of the kvøða-type. Older texts (Svabo towards the
end of 1800) fails to quote this diftongization and in the
fáa-type. There is a possibility, that they were not pre-
sent in the dialect at that time, but Svabo also fails to
Fróðskaparrit 44. bók 1996: 5-21