Morgunblaðið - 09.10.1998, Síða 26

26 FÖSTUDAGUR 9. OKTÓBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
íslensk erföagreining hefur í hyggju aö setja upp ráðgjafarþjónustu, sem hafi þaó hlutverk aö leita
svara viö spurningum vísindamanna, sem vilja nýta sér miölægan gagnagrunn. Ragnhildur Sverris-
dóttir ræddi viö Kára Stefánsson sem segir aö meö þessu móti væri persónuverndin enn betur tryggö
en ella. Sérleyfishafi myndi aö sjálfsögöu hvetja íslensk heilbrigöisyfirvöld og vísindamenn til aö nota
gagnagrunninn. Ef enginn þekkti notagildi hans væri enginn möguleiki á markaössetningu.
Rádgjafarþjónu sta
veiti svör úr grunni
ÞEGAR Kári Stefánsson ákvað að
stofna fyiirtæki til erfðarannsókna á
Islandi ætlaði hann sér að hafa það
íslenskt í húð og hár. Hann segir að
íslensk lög um hlutafélög setji hins
vegar þau skilyrði, að óháðir mats-
menn skuli meta verðmæti, önnur
en fé, sem lögð eru fram við stofnun
félags og slíkum skilyrðum hafi
hann ekki getað sætt. Hann hafi
fengið erlenda fjárfesta til að leggja
fram áhættufé til stofnunar fyrir-
tækisins, en sjálfur lagt fram hug-
vitið, ásamt öðrum vísindamönnum
sem komu að stofnuninni og samn-
ingsstaðan gagnvart fjárfestunum
hefði að sjálfsögðu orðið önnur og
verri, ef matsmenn hefðu verið bún-
ir að ákveða, hversu verðmætt hug-
vitið væri. Þess vegna hefði sú leið
verið farin að stofna deCode Genet-
ics í Bandaríkjunum, sem hefði eng-
an rekstur með höndum. Eina hlut-
verk deCode væri að eiga fyrirtækið
Islenska erfðagreiningu.
Ahættufjárfestarnir sjö, sem
lögðu 12 milljónir dollara, eða um
850 milljónir króna, í stofnun
deCode Genetics, eru Advent
International, Alta Partners, Atlas
Venture, Arch Venture Partners,
Faleon Technologies, Medical Sci-
ence Partners og Polaris Venture
Partners. Þeir eiga 48,5% í deCode
og hafa þrjá menn í stjórn, en aðrir
eigendur, þ.m.t. Kári, hafa jafn-
marga stjómarmenn. Fulltrúar
fjárfesta í stjóm era Guy Nohra
fyrir Alta Partners, Jean Francois
Formela fyrir Atlas Venture og
Terence McGuire fyrir Polaris
Venture Partners. Fulltrúar ann-
arra eigenda, auk Kára, em John
Vane og André Lamott. Óddamaður
í stjóm er íslenskur, Vigdís Finn-
bogadóttir, fyi-rverandi forseti.
Kári segir að hann hafi sjálfur
leitað til áhættufjárfestanna og það
hafi tekið skamman tíma að ná góð-
um samningum við þá, enda hafi
hann getað selt þeim góða hug-
mynd. Hann hafí ekkert fé lagt í
fyrirtækið en samt tekist að halda
meirihluta. Af 48,5% hlut áhættu-
fjárfestanna má ráða að þeir hafi
samþykkt að meta hugvitið til hátt í
900 milljóna íslenskra króna. Stofn-
endur fyrirtækisins, auk Kára, voru
þeir Ernir Snorrason geðlæknir,
Kristleifur Kristjánsson barna-
læknir, Guðmundur Ingi Sverrisson
heimilislæknir, Sigurður R. Helga-
son hjá Björgun, Hjálmar Kjartans-
son, sem var í fjármálastjórn fyrir-
tækisins og Jeffrey Gulcher læknir,
verkstjóri á rannsóknarstofu. Auk
Kára starfa þeir Kristleifur, Guð-
mundur Ingi og Jeff nú hjá ís-
lenskri erfðagreiningu.
Breyta þarf umgjörð
um hátæknifyrirtæki
Kári segir að uppbygging af
þessu tagi sé alþekkt erlendis. Hann
telur sjálfur óeðlilegt að deCode sé
skráð í Delaware í Bandaríkjunum
og að breyta þui'fi umgjörð um há-
tæknifyrirtæki á Islandi, fyrirtæki
sem byggi á hugviti. Þetta hafi ís-
lensk erfðagreining m.a. rætt við
fjármálaráðherra. Ef umgjörðinni
yrði breytt á þennan hátt væri hægt
að leggja deCode niður, enda hlut-
verki þess þá lokið. „Það er gífur-
lega mikilvægt, þegar menn ætla að
setja upp hátæknifyrirtæki, að þeir
hafi erlent áhættufé. Með því kemur
ekki bara peningur, heldur þekking
og mat þess fólks, sem býr á vænt-
anlegu markaðssvæði. Það er því
skynsamlegt, ef íslensk yfirvöld
hyggjast setja meira fé í atvinnu-
uppbyggingu, að nota það til að laða
erlenda fjárfesta að, en ekki setja
það í sjóði til að keppa við sömu að-
ila. írar hafa til dæmis búið til alls
konar skattaívilnanir fyrir hátækni-
fyrirtæki, greitt ákveðna upphæð
fyrir hvern vel menntaðan Ira sem
flutt hefur heim til starfa og svo
mætti lengi telja.“
I byrjun þessa árs var hlutafé í
deCode boðið út, en á síðasta ári og
aftur í vor var ræddur sá möguleiki
að fyrirtækið færi á almennan
hlutafjármarkað. Þegar hugmyndin
kom upp var það talin eðlilegasta
leiðin til að afla meiri fjár. Ef ráðist
yrði í gerð gagnagrunns þyrfti við-
bótarfé. „Ein leiðin er að fara á al-
mennan hlutafjármarkað og nýta
þannig innra virði fyrirtækisins, í
stað þess að fá fleiri fjárfesta til liðs
við okkur. Þetta var freistandi leið í
vor, en hlutafjármarkaður hefur
staðið í ströngu í sumar og því er
þetta ekki eins spennandi núna. Það
má því vel vera að við förum aðrar
leiðir. I mínum huga er ekkert sem
réttlætir að fara á almennan mark-
að nema til að afla fjár til ákveðinna
verkefna eða ef sérstök ástæða er
talin til að dreifa eignaraðild. Núna
era um 350 íslenskir hluthafar í fyr-
irtækinu. Það er spennandi að
reyna að stækka þann hóp, jafnvel
upp í tíu þúsund manns, og ein leið-
in til þess er að fara á almennan
markað.“
Hluthöfum í deCode hefur ijölgað
verulega vegna þeirrar stefnu að
starfsmenn Islenskrar erfðagrein-
ingai- eignist hlut í fyrirtækinu, auk
þess sem hlutaíjárútboðið í vor
dreifði eignaraðild og sóst var eftir
framlagi íslenskra fjárfesta til að
tryggja að meirihlutinn yrði áfram í
íslenskri eigu. Eftir hlutafjárútboð-
ið upp á 10 milljónir dollara segir
Kári að nafnvirði hlutabréfa í fyrir-
tækinu sé nú 26,5 milljónir dollara,
eða um 1.855 milljónir króna, miðað
við að upphafsverð hvers bréfs var
skráð 1 dollari. Markaðsvirði er erf-
iðara að giska á, en Kári segir að
það sé töluvert hærra. Hluthafalist-
inn er ekki opinber, en verður það
ef fyrirtækið verður skráð á al-
mennum markaði.
Hægt að leita mein-
gena í 10-15 ár
Ef frumvarp til laga um gagna-
grunn á heilbrigðissviði verður sam-
þykkt og íslensk erfðagreining fær
einkarétt á rekstri slíks grunns
þyrfti, að sögn Kára, að taka
ákvörðun um hvort fyrirtækið fer á
almennan hlutafjármarkað. Ef ekk-
ert verður af gagnagrunni segir
Kári það hins vegar óþarft, því fyr-
irtækið hafi nóg fjármagn til að
vinna að núverandi rannsóknum
sínum.
Kári segir að fyrirtæki verði þó
ekki rekið í langan tíma með mein-
genaleit eina að takmarki. Hægt sé
að byggja rannsóknir við háskóla á
slíku starfi, en framfarir séu svo ör-
ar að ekki sé rekstrargrundvöllur
fyrir stórt fyrirtæki, sem byggi ein-
göngu á meingenaleit, nema næstu
tíu til fimmtán árin. Gagnagrunnur-
inn skapi forsendu fyrir framþróun
fyrirtækisins, hann sé frekari út-
færsla á erfðafræðilegri sérstöðu
íslendinga. „Erfðafræðin þarf ekki
eingöngu að vera tæki til uppgötv-
ana, heldur er hægt að þróa hana
svo að hún verði safn aðferða til að
þróa og stjórna heilbrigðisþjónustu.
Ef menn ætla að eiga einhvern
möguleika á að keppa við hinn stóra
heim verður að nýta sérstöðu okk-
ar. Það era vissulega aðrir mögu-
leikar. Við getum, eftir að við finn-
um erfðavísa, leitað lækninga. Sú
vinna er hins vegar minna sérstæð,
FJÖLDI íslenskra lækna
starfar með íslenskri erfða-
greiningu að ýmiss konar
rannsóknum, eða 70-90 tals-
ins og að þeim rannsóknum
koma sjúkrahús í Reykjavík,
Krabbameinsfélagið og
Hjartavernd, auk smærri að-
ila.
íslensk erfðagreining vinnur
nú að rannsóknum á:
• Fjölskyldulægum skjálfta
• Insúlínháðri sykursýki
• MS-sjúkdómnum
• Fóstureitrun
• Ósæðagúl
• Legslímuflakki
• Drómasýki
• Psoriasis
• Þarmabólgu
• Celiac sýki
• Sykursýki fullorðinna
• Alzheimer
• Slitgigt
• Geðklofa
• Útæðasjúkdómi
• Lungnaþembu
• Heilablóðfalli
• Beinþynningu
• Hjartadrepi
• Háþrýstingi
• Geðhvarfasýki
• Astma
• Parkinsons veiki
• Kæfisvefni
• og langlífi sem að vísu
flokkast seint sem sjúk-
dómur.
Samningur íslenskrar
erfðagreiningar og Hoffmann-
La Roche snýst um rann-
sóknir á tólf sjúkdómum,
fjórum hjartasjúkdómum,
fjórum miðtaugakerfissjúk-
dómum og fjórum ónæmis-
sjúkdómum.