Tímarit lögfræðinga - 01.10.2002, Blaðsíða 8

ummælum áfrýjanda hefði falizt ólögmæt meingerð í garð stefnda í skilningi
26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og þeim hefur verið breytt, og gerði
honum að greiða kr. 100.000 í miskabætur. Hæstiréttur vísaði frá dómi kröfu
um, að viðurkennt yrði, að áfrýjandi hefði brotið góða lögmannshætti með hátt-
semi sinni og ummælum í fjölmiðlum á tímabilinu frá 5. til 28. nóvember 1999
um hæstaréttarmálið nr. 286/1999, en dómur í því gekk 28. október 1999.
Ofangreindur dómur Hæstaréttar vakti mikla athygli og umfjöllun í fjöl-
miðlum, og ekki víst, að öll kurl séu þar komin til grafar. Lögmannafélag
Islands taldi rétt að halda sérstakan fund um málið og var fundarefnið í auglýs-
ingu sagt vera dómur Hæstaréttar í málinu nr. 306/2001 og „hvar mörk tján-
ingarfrelsis og æruvemdar liggi, hvort af dóminum verði dregnar ályktanir um
tjáningarfrelsi lögmanna, hvað lögmenn eigi og megi ganga langt í að tjá sig
opinberlega um mál, sem þeir hafa með höndum, hvort þörf sé breytinga á
siðareglum lögmanna og öðru slíku“.
A fundinum gerði ég grein fyrir því í upphafi, að afstaða mín um sum atriði,
sem um yrði fjallað, réðist frekar af almennum lífsskoðunum en beinum lög-
fræðilegum rökum. Öll lögfræðileg reifun væri hlutlæg eftir fremsta megni, og
afstaða endranær byggð á lögfræðilegum skoðunum mínum og mati á til hvers
réttarheimildir leiddu.
Tíminn og pappírinn eru takmarkaðar auðlindir, eins og alkunnugt er, og á
fundinum var engin leið að fjalla jafn ítarlega um efnið og ætlast mætti til, og
verður í sjálfu sér ekki freistað að gera efninu til muna ítarlegri skil í grein
þessari, þótt dómareifanir hafi verið auknar.
2. GRUNDVALLARMANNRÉTTINDI, 71. OG 73. GR. STJÓRNAR-
SKRÁR
Af sögunni er okkur kunnugt, að mannréttindum var upphaflega skipt í hin
svokölluðu borgaralegu og pólitísku mannréttindi annarsvegar, neikvæð rétt-
indi, og efnahagsleg og félagsleg réttindi hinsvegar, jákvæð réttindi.
Hin neikvæðu mannréttindi voru þau, sem frumherjamir í Norður Ameríku
og Frakklandi lögðu fyrst og fremst áherzlu á, enda voru þeir að glíma við ein-
valdsstjómir, sem virtu réttindi borgaranna lítils eða einskis. í Sjálfstæðisyfir-
lýsingu Bandaríkjanna voru réttindin stuttlega orðuð þannig efnislega, að allir
menn væru fæddir jafnir og hefðu frá skapara sínum þegið réttinn til lífs, frelsis
og hamingjuleitar.
Franski heimspekingurinn Voltaire, sem var á dögum frá því rétt fyrir alda-
mótin sautjánhundruð og lézt ekki fyrr en ellefu árum fyrir frönsku stjómar-
byltinguna, það er 1778, mótaði í ódauðlegri setningu afstöðu sína til tjáningar-
frelsis: „Ég er ekki endilega sammála því sem þú segir, en ég skal til dauða
verja rétt þinn til að segja það“. (Sagði líka: „Ég fyrirlít skoðanir þínar, en ég
skal til dauða verja rétt þinn til að hafa þær“.)'
1 Þótt skömm sé frá að segja, hefur höfundi ekki tekizt að finna ummæli Voltaires orðrétt á frönsku
á veraldarvefnum.
202