Tímarit lögfræðinga - 01.10.2002, Blaðsíða 48

Þá er þekkt að á verðbréfum kann að hvíla innlausnarréttur32 útgefandans
sjálfs, hluthafa eða annarra. Getur það átt við um skuldabréf, hlutabréf og önnur
verðbréf. Spurning er hvort slík ákvæði teljist til óheimilla viðskiptahamla.
Samkvæmt því sem að framan er rakið er ljóst að byggist slíkur réttur á
samningi aðila þá er hann heimill. Meira álitaefni er hins vegar um
innlausnarrétt samkvæmt samþykktum félags. í þessu sambandi er rétt að vekja
athygli á því að í ýmsum ákvæðum hlutafélagalaga er að finna ákvæði um
skyldur hlutafélags eða hluthafa til að leysa til sín hluti annarra aðila. Á þetta
t.d. við þegar einstakur hluthafi hefur eignast 90% af hlutafé félagsins og við
samruna.33
Sá munur er á innlausnarrétti annars vegar og forkaupsrétti og skilyrði um
samþykki við sölu hins vegar að fyrmefnda tilvikið hindrar ekki viðskipti með
verðbréf. Forkaupsréttur og réttur til að samþykkja sölu stofnast í hvert skipti
sem ætlunin er að eiga viðskipti með bréf og leiða að jafnaði til þess að tiltekinn
tími líður frá því að aðilar koma sér saman um kaup þar til fyrir liggur hvort af
þeim verður. Frestun viðskipta með þessum hætti er nokkuð sem hefur truflandi
áhrif á verðbréfamarkað og er því bönnuð. Þegar um innlausnarrétt er að ræða
er ekki skylt að tilkynna um söluna heldur stendur innlausnarrétturinn áfram
þrátt fyrir framsal og truflar þannig ekki viðskipti. í samræmi við þetta, og það
sjónarmið að í innlausnarrétti felist ekki hömlur á viðskiptum, verður að telja
að kvaðir af þessu tagi brjóti ekki gegn umræddu ákvæði reglna KÍ.34 Kauphöll
metur það hins vegar hvort víðtækur innlausnarréttur hafi áhrif á markaðshæfi
verðbréfa og þjóni þá ekki hagsmunum almennings eða verðbréfamarkaðarins.
Annað athugunarefni er hvort ákvæði laga eða samþykkta félaga um það
hvort og hversu stóran eignarhluta einstakir hluthafar mega eiga í félagi, og eftir
atvikum takmarkanir á atkvæðisrétti, brjóti gegn umræddu ákvæði unt að við-
skijoti með verðbréf séu án takmarkana.
I lögum um viðskiptabanka og sparisjóði nr. 113/1996 er að finna ákvæði í
10. gr. sem heimilar Fjármálaeftirliti eða fjármálaráðherra við tiltekin skilyrði
að grípa inn í atkvæðisrétt og eignarhald að viðskiptabönkum og sparisjóðum.
Fleimild þessi er sett á grundvelli ákvæðis 16. gr. í bankatilskipun Evrópu-
sambandsins nr. 2000/12/EEC35 og er ætlað að tryggja ákveðið öryggi og hlut-
32 Hugtakið kaupréttur er einnig notað um innlausnarrétt. Rétt þennan er unnt að skilgreina sem
rétt eins aðila til þess að kaupa verðbréf annars aðila án þess að eigandinn vilji selja. Rétturinn er
frábrugðinn forkaupsrétti að því leyti að við beitingu forkaupsréttar verður að liggja fyrir að eig-
andinn vilji selja.
33 Sbr. 24. og 25. gr. hl. um innlausnarskyldu og rétt þegar eignarhald eins hluthafa nær 90% og
131. gr. hl. um innlausnarrétt við samruna.
34 T.d. hefur danska kauphöllin ekki gert athugasemdir við innlausnarrétt ríkisins á hlutum í
TeleDanmark A/S (nú TDC A/S), sjá Erik Werlauff: Bprs- og kapitalmarkedsret, bls. 159.
35 Sjá Official Journal of the European Communities 2000 (L126), bls. 1 og lið 14 í Annex IX við
Samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993.
242