Birtingur - 01.01.1966, Blaðsíða 37

anna og mannkynsins geti einhverntíma orðið
svo djúp gjá að sigurhrópi vísindamannanna
út af nýjum árangri verði svarað með allsherj-
ar skelfingarópi. Þarna hefur Brecht séð fyrir
það sem hefur komið á daginn í sambandi við
atómvísindin og ógnun þeirra við allt mann-
legt líf. En þegar Brecht skrifaði leikritið
fyrir stríð hafði spurzt að þýzkir eðlisfræð-
ingar hefðu klofið úraníumkjarnann.
Róm hefur leyft mér að njóta sívaxandi álits
vegna þess að ég hef þagað, segir Galilei.
Hann segir líka: Sá sem þekkir sannleikann
og kallar hann lýgi — hann er glæpamaSur.
Enn öSru sinni segir hann: ég verð að endur-
taka allt sem ég veit — einsog elskhugi, eins
og drykkjumaður, einsog svikari. Og þó af-
neitar hann sínum kenningum og þegir. Sann-
leikurinn sigrar aðeins ef við sigrum, segir
Galilei enn: hann er sigur viturra manna. Og
loks segir hann: ég álít það sé ekki okkar
vísindamanna að spyrja hvað sannleikurinn
kunni að hafa í för með sér, — segir hann
rétt einsog við getum ímyndað okkur að ein-
hver stórmeistari atómvísindanna segi við
sjálfan sig og samverkamenn til þess að kosta
hugann að herða í sínu donti.
Hér mætti skjóta því fram sem Brecht sagði
í annan tíma um Karþagóborg að hún hefði
háð þrjár styrjaldir, eftir hina fyrstu var hún
ennþá voldug, enn var hún byggileg eftir
aðra. Hún var ekki til eftir þá þriðju.
Galileo Galilei er ásamt Mutter Courage
frægasta hlutverkið í leikritum Brechts og
keppikefli stórleikara heimsins að fá að túlka
það. Sérstaklega eru annálaðar túlkanir
Charles Laughtons og Ernst Busch eins helzta
samstarfsmanns Brechts í Berliner Ensemble,
hvor með sínum hætti, hvorttveggja mótað í
náinni og frjórri samvinnu við höfundinn
sjálfan. Þegar Brecht var í Hollywood varð
vinfengi mikið með honum og hinum snjalla
leikara Charles Laughton og hann hefur lýst
sambandi þeirra, á einum stað segir hann frá
því að Laughton hafi búið sig undir það með
hálfsmánaðarvinnu að lesa upp úr Shake-
speare fyrir sig og aðra vini eitt kvöld heima
hjá sér.
Brecht margsegir að leikarinn eigi ekki að
vera persónan sem hann leikur heldur sýna
hana. Leiksefjunin er í verkum hans marg-
rofin með ýmsum hætti. Oft víkur leikarinn
sér út úr hlutverkinu og talar beint til áhorf-
enda. Víða notar Brecht kór eða þul einsog
hellensku leikritaskáldin til þess að koma
einu og öðru á framfæri. Stundum er varpað
myndum og textum á tjald til að tengja leik-
inn við söguna þaðan sem hann er sprottinn
og má nefna leikritið um Uppgang Arturo
Ui sem mátti korna í veg fyrir eins og það
birtingur
35