Birtingur - 01.01.1966, Síða 98

margar leiðir séu farnar, að hver þjóð freisti
nýrra leiða að settu marki. Síðan miðli þjóð-
irnar hver annarri af reynslu sinni. Af þessu
leiðir ekki eingöngu litríkari heimsmenningu,
heldur má einnig telja víst að þetta sé ein
helzta forsenda þess, að heimsmenningin geti
náð nauðsynlegum þroska. Er þetta í samræmi
við þá viðurkenndu vísindalegu vinnuaðferð
að leitast við að fá sem trúverðugasta niður-
stöðu með því að fara ýmsar leiðir í rannsókn
sama fyrirbæris. Of mikil samræming gæti
leitt til óhæfilega hægfara þróunar, jafnvel
stöðnunar.
Engan veginn mega smáþjóðir láta sér vaxa
það í augum, þótt stórþjóðir láti að sér kveða
í menningarefnum og afrekum þeirra fylgi
mest auglýsing. Er smáþjóðamönnum hollt að
minnast þess, að þjóðir, sem einna mest og
varanlegust áhrif hafa haft á heimsmenning-
una, voru hvorki fjölmennar né auðugar og
á ég hér við Grikki og Gyðinga.
Hvernig horfa nú þessi atriði við íslending-
um? Alkunn og viðurkennd staðreynd er, að
íslenzk þjóðmenning hefur verið einn styrk-
asti þáttur í ættjarðarást íslendinga. Alkunn
eru ýmis dæmi um það, hver tök hún hefur
haft á mörgum íslendingum. Hún hefur dreg-
ið þá til ættlands síns, jafnvel eftir langa úti-
vist og það þótt margra kosta væri völ meðal
annarra þjóða. í annan stað er það óvefengj-
anlegt, að fslendingar hafa sótt mörg holl lífs-
viðhorf í menningu sína, er reynzt hafa þeim
ómetanlegur styrkur í lífsbaráttu þeirra, og
má þar nefna ýmislegt a£ því, sem stundum
er kallað fornar dygðir. íslenzk menning hef-
ur verið íslendingum hvatning til sjálfstæðrar
menningarsköpunar, þó að ytri aðstæður hafi
oft sett þeirri starfsemi þröng takmörk. Hún
hefur veitt þeim metnað til að sækja fram til
sjálfstæðis og til að spjara sig á mörgum svið-
um bæði á vettvangi atvinnulífs og menning-
arstarfs. Með menningu sinni hefur íslend-
ingum tekizt að auðga heimsmenninguna og
leggja fram skerf, sem ekki er ástæða til að
vanmeta, þótt ef til vill megi segja, að hann
gegni þar ekki neinu allsherjar undirstöðu-
hlutverki.
Á það verður naumast lögð nógsamleg
áherzla, að það er alls ekki neinn augljós og
sjálfsagður hlutur að halda uppi menningar-
samfélagi á íslandi. Má raunar með rökum
lífsþægindamanna sýna fram á, að slíkt sé
fjarstæða.
Þjóðin verður því að tileinka sér þess konar
sjónarmið, að hún finni sig í þjónustu ein-
hvers tilgangs með lífsstríði hér á hjara heims.
Og þessi tilgangur veiti henni þann þrótt og
þann viljastyrk, sem til þess þarf.
96
BIRTINGUR