Vera - 01.02.2002, Blaðsíða 65

Vera - 01.02.2002, Blaðsíða 65
steig fram á sviösbrúnina og staröi út í salinn. Laufey einblíndi á síðasta ræöu- mann og ég sá aö þaö örlaði á brosi í djúpum munnvikunum. Svo tók hún allt í einu höndum undir brjóstin, setti upp nautnasvip og strauk sér blíðlega um mittið og mjaðmirnar. Eins og hún væri að gera gælur viö sjálfa sig. „Manstu," sagði hún og starði á mann- inn, „manstu þegar við vorum ung í Kaupmannahöfn? Ertu búinn að gleyma því?" Það var eins og hleypt hefði verið af skoti. Söfnuðurinn brast í óstöðvandi hlátur, en Laufey stóð á sviðsbrúninni og skemmti sér vel. Hún hafði gripið til einu vopnanna sem bitu og hleypt upp fundi. Eftir þetta var engin leið að halda alvarlegu messu- haldi til streitu." (bls. 123-124). „Til en Kontrakt skal der to" Bréf landlæknis leiddi til stofnunar nefndar þriggja karla (!) i júlí 1941 „til þess að rannsaka siðferðileg vandamál, sem upp hafa komið í sambandi við sambúð hins erlenda setuliðs og lands- manna", en hún var í daglegu tali köll- uö „ástandsnefndin". Öflug blaöaskrif verða um þessi mál, þar sem menn eru oft áhyggjufullir eða jafnvel fullir við- bjóði á „ástandi" kvennanna, en færri verða til að nefna hlut íslenskra karla sem voru milligöngumenn (melludólg- ar) eða hermennina, sem voru firrtir allri ábyrgð á meintu ástandi. Gestrisn- in fær einn pennann til að leggja til aö fluttar verði inn erlendar konur til að svala þörfum piltanna! Það virtist gleymast að „til en Kontrakt skal der to", eins og Eufemia Waage kemst að oröi, en hún er ein þeirra sem brást við æsiskrifunum. Skrif almennings voru mismunandi sóðaleg. Herdís vitnar í karl að nafni Steindór Sigurðsson sem skrifaði í bæklinginn „Meira um setu- liöið og kvenfólkið": .....Annar aldurs- hópurinn þrjátíu ára eða 35 til fimm- tugs og jafnvel sextugs. Hitt eru smá- stelpur frá 13-17 ára. í fyrri flokknum kennir margra grasa; þar eru innþurrk- aðar og taugabilaðar piparjúnkur, útlifaöar útigöngumellur, friðlausar ekkjur sem farið er að slá í og jafnvel giftar konur að reyna að lifa upp nýja hveitibrauösdaga." (bls. 231-232). Bannaö að umgangast útlendinga Alþingi setti bráðabirgöalög og vinnu- hælum var komið á fót svo hægt yrði aö "taka stúlkurnar úr umferð". Sumar- ið 1942 setti Alþingi lög þar sem gert er refsivert aö umgangast fólk af öðru þjóðerni! Þótt lögin næðu til beggja kynja bendir Herdís á að þeim hafi að- allega verið beint gegn konum. Greint er frá örlögum kvenna sem eftir sátu með hermannsbörn en misstu samband við bamsfeðurna, sem sumir hverjir féllu á vígstöðvum annars staðar í heiminum. Fyrirlitning í garð þessara kvenna, ekki síst af hálfu menntaðra valdamanna, verður að fyrirlitningu í garð allra kvenna. Kona verður fyrir aðkasti á götu fyrir það eitt að hafa þykknað undir belti, þrátt fyrir að hún sé harðgift Islendingi. Herdís fer aðeins litillega inn á viðhorf hermannanna í garð íslendinga en það væri í sjálfu sér efni í nýja bók. Það er heldur ekki er- indi Herdísar, því henni er í mun að ís- lendingar líti í eigin barm. Auk kvenfyr- irlitningarinnar sem nær til og frá æðstu valdastöðvum er útlendinga- hræðslan og andúðin mikil. Eðlilegt er að bregðast við fjölmennum erlendum her með því að grípa til samnefnara sem veitir öryggi, en hver var sá sam- nefnari fyrir sextíu árum og hver er hann i dag? Að berja hausnum við álfasteininn Fámenn þjóð sem lotið hafði erlendu valdi og óbliðu veðurfari um aldaraðir var stolt af ættstofni sínum og vildi halda hreinleika sínum. Stór hluti þjóð- arinnar hafði flutt á mölina og Herdis segir að þjóðin hafi lifað í tveimur heimum. Sveitin var horfna landið og bændamenningin hafin upp til skýj- anna. Nútíminn var trunta, borgin lastabæli og eins og landlæknir komst að orði eru konurnar veikar á svellinu þegar á reynir. Eimir enn eftir af þessu öngþveitis- ástandi hugans? Hreinleikahugtakið er afar sterkt í þjóðinni en stendur höilum fæti á tímum alþjóðavæðingar, hnatt- væðingar og samruna. Losast hefur um þjóðrikishugtakið. Auknir flutningar fólks hafa vakið athygli á menningu minnihluta og þjóðarbrota. Evrópuráð- ið hvetur fólk til að tileinka sér fleiri er- lend tungumál og segir þá ekki skipta mestu máli hvort málfræðin og menn- ingarþekking sé fyrir hendi. Þrátt fyrir að landamæri íslands séu afar skýr er þátttaka þjóðarinnar í alþjóðasamneyti óafturkræf. Hvernig takast íslendingar á við þá spennu sem ósjálfrátt myndast í því öngþveiti sem umheimurinn er? Kann ekki góðri lukku að stýra Fyrr á tímum þótti það jafnvel fínt að islenskir karlmenn voru tortryggnir út samskipti íslenskra kvenna og hermanna. heimasætan giftist erlendum kaup- manni og fengi dönskuhljómandi eftir- nafn fyrir vikið. Nafn sem skilaði sér vandlega inn i embættismannaraðir þegar fram liðu stundir. Annað gilti um jafnöldrur þeirra, vinnukonurnar, sem barnaðar voru af kaupmannssonum og gefnar voru vinnukarli á næsta bæ. Eft- irnafnið skilaði sér hvergi. Það er fyrst á stríðstímum sem samneyti kvenna við útlendinga verður að almenningseign og þá er þetta ekki fínt lengur. Herdís bendir á að stéttaskiptingin hafi verið svipuð og tíðkaðist á tímum dönsku kaupmannanna. Lausaleikskróarnir og fátæktin, sem varð örlög margra, þótti ekki verðskulda samúð og skilning landsmanna. Það eimir eftir af þessum hugsunarhætti í skáldsögum eftir unga rithöfunda, Slóð fiðrildanna eftir Ólaf Jóhann Ólafsson og Sólin er sprungin eftir Sveinbjörn Baldvinsson. Það kann ekki góðri lukku að stýra að konur hafi samneyti við útlendinga og leggist í ferðalög. Með auknum ferðalögum al- mennings og námsmanna eftir stríð og fram á okkar daga hefur ástarsam- böndum íslendinga og útlendinga fjölgað. Kemur þetta sér illa fyrir hug- myndir íslendinga um hreinleika sinn og sérstöðu? Hvert er viðhorf nútíma íslendingsins til þessara „blönduðu sambanda" ? Til gamans má geta þess að múslimar líta mildari augum á aö karlar þeirra giftist konum af öðrum trúarbrögðum en öfugt, og er það skýrt með því að heimilisfaðirinn tryggi að börnin fái rétt uppeldi í anda trúar- bragðanna. Könnumst við eitthvað við þetta? Svona getur bók Herdísar Helga- dóttur vakið lesandann til umhugsunar, bæði um fyrri tima og okkar daga. Helst vildi ég að þessi bók yrði þýdd á ensku svo börn íslensku mæðranna gætu lesið um bakgrunn mæðra sinna og öðlast betri skilning á fortíð sem lít- ið hefur verið rætt um. Bókin gefur til- efni til að ástkonur hermannanna og börn þeirra fái þá uppreisn æru sem þau eiga rétt á.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.