Helgafell - 01.12.1955, Blaðsíða 97

Helgafell - 01.12.1955, Blaðsíða 97
LIST OG EFTIRLIKING 95 formi. Vissulega er það hægt, enda oft gert. Sumir listamenn falla fyrir þeirri freistingu að reyna að vekja á sér achygli með alls konar fáránleika, sem verður þeim til falls eins og öll óhreinskilni í list. En einkum eiga hér hlut að máli ,,listsnobbar“, sem halda að þeir sýni smekk sinn með því að hefja alla óhlucstæða list upp til skýjanna. Ég held þó, að smekk almennings stafi ekki meiri spilling af þessari tegund listar en af sumum öðrum. Eftirlíkingin blekkir sjálfsagt miklu fleiri. Hin sama hætta vofir yfir óhlutstæðri list og raunsæislist, sem sé sú, að hún staðni í dauðum formum venju og eftirlíkingar. Listamaðurinn sækir þá ekki lengur ferskleika og kraft í uppsprettu allrar list- ar: hina frjóu lífsnautn — og mannlega þjáningu. Almenningur víðast hvar ruglar mjög eftirlíkingartækni saman við hreina list og skýrir listgildi málverks fyrir sér eitthvað á þessa lund: Þetta málverk tjáir eða á að tjá mér hið sama og fyrirmyndin, sem málverkið er af. Gildi málverksins liggur í líkingu þess við fyrirmyndina. — Hér er lagður algerlega ólistrænn mælikvarði eða mat á málverkið, listin er þarna látin þjóna ein- hæfu og annarlegu markmiði, og til þess að troða henni í þetta Prókrúst-rúm verður að limlesta hana. Það liggur í eðli listarinnar, að hún er þess megnug að sýna oss hluti og atburði í síbreytilegu samhengi, frá óendanlega mörgum sjónarmiðum, og þess vegna getur hún aldrei að fullu þjónað einhverju til- teknu markmiði og engu öðru, hvort sem það er eftirlíking, gagnsemi, siðgæði, trú eða eitthvað annað. Listin losar oss við þann hleypidóm, eins og John Dewey tekur réttilega fram, að hlutirnir hafi óbreytilegt og einrætt gildi.1) Þetta skýrir, hvers vegna ýmislegt, sem ljótt er í náttúrunni, þ. e. í venjulegu sam- hengi, getur orðið fagurt í list, þar sem það er sett í annað samhengi; þar fær það nýja merkingu, verður hluti af nýrri heild, listaverkinu, og eykur tjáningargildi þess. I tækniverkum, öllum gagnlegum hlutum, þjónar formið ákveðnu mark- miði. Lögun hnífa, gafla, skeiða o. s. frv. miðast við það, að hver þessara hluta samsvari sem bezt hinu gagnlega markmiði sínu. Form gagnlegra hluta er því ávallt bundið einhverju sérstöku, fyrirfram ákveðnu markmiði. Fagurt eða listrænt form er aftur á móti ekki háð neinni slíkri takmörkun eins og enski heimspekingurinn Collingwood hefur sýnt fram á í hinni djúphugsuðu lýs- ingu sinni á list og tækni.2) Kvæðið eða myndin eru raunar söm við sig. En sem listaverk eru þau endursköpuð í ímyndun hvers manns í hvert sinn og hann nýtur fegurðar þeirra. Listamaðurinn getur því ekki veitt ákveðið svar við þeirri spurningu, til hvers listaverkið sé, hvert sé hlutverk þess, en það getur tæknirinn um tækniverkið. Listaverkið merkir allt það, sem þér, ég og allir aðrir sjá í því. Hver kynslóð sér nýja merkingu og fegurð í hinum miklu, sígildu listaverkum. Listaverkið er þess vegna miklu margræðara en tækni- 1) Sjá John Dcwey: Art as Experience, bls. 95. 2) Sjá R. G. Collingwood: The Principles of Art, bls. 15—41.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Helgafell

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgafell
https://timarit.is/publication/1076

Tengja á þetta tölublað: 1. hefti (01.12.1955)
https://timarit.is/issue/370252

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.

1. hefti (01.12.1955)

Aðgerðir: