Helgafell - 01.12.1955, Blaðsíða 95

Helgafell - 01.12.1955, Blaðsíða 95
LIST OG EFTIRLÍKING 93 ustu raunhyggjumanna draga upp mjög stytta og ófullkomna mynd af sálar- lífi þeirra manna og þeim atburðum, sem þeir hafa tekizt á hendur að lýsa. Hin raunsæjasta orðlist er því ekki rétt spegilmynd mannlífsins. Zola, forvígis- maður raunsæisstefnunnar, var nógu mikill hstamaður til að skilja þetta. Hann segir einhversstaðar: „Une oeuvre ne sera jamais qu’un coin de Ia nature vu á travers un tempérament“, en það er í lauslegri þýðingu: Listaverk er aldrei nema örlítið brot af náttúrunni eins og hver maður skilur hana samkvæmt eðli sínu. Skáldið líkir ekki blint eftir náttúrunni frekar en aðrir listamenn. Það er aldrei bundið af fyrirmyndinni. í mannlýsingum styðzt það ekki nærri alltaf við raunverulegar fyrirmyndir, sem það breytir svo og lagar í hendi sér. Yms- ar mannlýsingar í skáldverkum eru hrein hugsmíði. Eftirlíking eða stæling er eitt þeirra hugtaka í fagurfræði, sem notað er í fleiri en einni merkingu. Þetta hugtak er margrætt og óákveðið og veldur því notkun þess oft ruglingi. I þrengstu og bókstaflegri merkingu er eftirlíking stæling á svipbrigðum, látæði og hreyfingum annars manns, eða það sem kallað er eftirhermur. Eftirlíking af þessu tagi er ekki list, og hinn mesti mis- skilningur er að rugla saman leikara og hermikráku. Leikarinn þarf ávallt á skapandi ímyndunarafli að halda til að túlka skapgerð þeirrar persónu, sem hann leikur. í öðru lagi er talað um eftirlíkingu, þegar maður gerir tilraun til að gera nákvæma eftirmynd af náttúrlegum hlut, eða hlut, sem einhver annar maður hefur gert. Stælandinn þarf hér engan veginn að nota sömu að- ferðir og sá, er fyrirmyndina gerði. Hann vill einungis ná sama árangri. Nú er oft talað um eftirlíkingu í enn annarri merkingu, og getur þessi tegund eftirlik- ingar hafizt til listrænnar tjáningar. Þá er ekki átt við, að listaverkið sé nákvæm eftirmynd einhvers hlutar, heldur, að það veki með mönnum sömu eða svip- aðar tilfinningar eða hafi sömu eða svipuð áhrif og fyrirmyndin. Þótt mál- verkið sé ekki alveg eins og fyrirmyndin, er markmið málarans að vekja með mönnum svipaða tilfinningu og sýn fyrirmyndarinnar myndi vekja með þeim. Til þess að ná þessum árangri beitir hann ýmsum brögðum: að nokkru leyti stælir hann nákvæmlega fyrirmyndina, en í sumum atriðum víkur hann frá henni, dregur skýrar fram ýmsa drætti hennar og sérkenni, sleppir öðrum, bæt- ir jafnvel sumum við. Allt þetta er gert af leikni og kunnáttu, enda er það auðvitað engan veginn sakir kunnáttuleysis, að andlitsmálarar leggja ekki ein- göngu stund á að stæla fyrirmyndina nákvæmlega. Vér könnumst öll við, að hlutir eru breytilegir í skynreynslu vorri eftir sálarástandi voru í þann og þann svipinn. Þegar veiðimaðurinn stendur augliti til auglitis við óargadýr, sýnist honum kjaftur þess og klær enn stærri og ægilegri en þau eru í raun og veru, af því að hann er hræddur og honum stafar hætta af dýrinu. Af þessu leiðir, að ljósmynd eða nákvæm eftirlíking af óargadýri er kenndrænt ólík því. Af þessari ástæðu víkur málarinn oft frá hinni hlutlægu fyrirmynd. Tilgangur hans er að vekja með áhorfendunum líka tilfinningu og þá, sem býr
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Helgafell

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgafell
https://timarit.is/publication/1076

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.