Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2010, Síða 135

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2010, Síða 135
135 Platon bendir á. Hann talar um að auðmennirnir geri alla háða sér með því að lána þeim og heimta háa vexti. Þannig breikkar bilið á milli ríkra og fátækra og sífellt fleiri verða alveg auralausir. Þetta skapar óeiningu, sem að lokum leiðir til falls auðveldisins og þess verðmætamats að peningar séu æðstu gæði. Á Íslandi birtist þetta þannig að almenningur skuldar á end- anum svo mikið að hann stendur ekki lengur undir afborgunum, á sama tíma og kerfi auðveldisins er háð því að tútna frekar út. Afleiðingin er sú að kerfið hrynur. Raunar talar Platon líka um hvernig hefði mátt koma í veg fyrir þetta (556a). Bestu leiðina segir hann þá að hindra að agalaust fólk geti skuldsett sig stórkostlega og spilað rassinn úr buxunum. Næstbestu leiðina telur hann hins vegar þá leið, sem oft hefur á síðustu misserum verið nefnd hér á Íslandi, en það er sú leið að gera lánardrottininn samábyrgan fyrir lán- inu. Það er sem sagt ekkert nýtt undir sólinni, þessi hugmynd er þannig í það minnsta 2.383 ára gömul. Í þessu samhengi ber þó að benda á að Platon talar ekki um fjármála- kreppu sem sérstakt vandamál, heldur eru það verðmætamatið og illdeil- urnar í samfélaginu sem eru honum efst í huga. Það er þó auðvitað fjár- málakreppan sem birtir vandamálið sem Platon segir að auðveldið ali af sér. Afleiðingin er svo bylting, segir hann, sem festir í sessi nýja verðmæta- matið sem setur ekki lengur peninga í fyrsta sæti heldur frelsi. Bús áhalda- byltingin er vissulega birtingarmynd þessarar umbyltingar verðmætamats- ins á Íslandi: þar er ríkisstjórn, sem ekki er fær um að hrista af sér auðvaldið, sagt upp í leit að nýju frelsi. Í lýsingu Platons eru einhverjir auðmenn drepnir í byltingunni. Það gerðist ekki á Íslandi en sumir þeirra hafa vissu- lega verið sendir í vissa útlegð eins og Platon nefnir (557a). Það er örlítið erfiðara að lýsa framhaldinu, þ.e. að spyrða saman lýsingu Platons á frjálsræðissamfélaginu annars vegar og ástandið á Íslandi eftir hrunið hins vegar. Þá er framtíðin enn óræðari, en það þýðir auðvitað ekki að hætta hér. Gefum Platoni orðið um samfélag frjálsræðisins. Í fyrsta lagi ríkja þar frjálsar umræður (557b), fólk tjáir sig sem sagt sem mest það má. Í öðru lagi talar Platon um að áhersla sé lögð á jöfnuð þar sem lítil tilraun sé gerð til að átta sig á mismunandi mikilvægi einstakra hluta, allt verði að fá að vera með á jafnræðisgrundvelli (558c, 561c–e). Í þriðja lagi nefnir hann að stjórnendur hræðist að taka ákvarðanir og stjórna, heldur verði eins og hverjir aðrir borgarar. Þá hagi feður sér eins og börn og óttist syni sína SKyGGNIGÁFA EðA ALMENN SANNINDI?
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.