Sagnir - 01.06.1998, Síða 9

Sagnir - 01.06.1998, Síða 9
Flestir kannast við örlög Björns Þorleifssonar ríka. Hann var á tímabili voldugur auðmaður, er fór tíðum um rænandi og ruplandi. Á sama tíma og þessu fór fram var konungsvald óðum að styrkjast á Íslandi eftir áratuga- langt ofríki Englendinga. Hvernig fór þetta tvennt saman?1 FYRSTU ÁRIN Um æsku Björns ríka er lítið vitað. Talið er að hann hafi fæðst í Vatnsfirði árið 1408. Ólst hann að mestu upp þar.2 Björn var sonur Þorleifs Árnasonar sýslumanns að Auðbrekku í Hörgárdal og Kristínar Björnsdóttur, Jórsalafara Einarssonar. Af systkinum Björns var Einar hirðstjóri þekkt- astur.3 Björn eignaðist launbörn áður en hann kvongaðist Ólöfu Loftsdóttur. Þau voru: Jón danur, Þóra kona Guðna sýslumanns Jónssonar á Kirkjubóli og Þuríður, sem varð kona Narfa Þorvaldssonar á Narfeyri í Skógarstrandarhreppi á Snæfellsnesi.4 Í Sýslumannaæfum segir að brúðkaup Björns og Ólafar hafi farið fram um 1428.5 Kaupmáli Björns er glataður og því ekki vitað nákvæmlega hvenær hann var gerður. Líklegra er þó að þau hafi gifst nokkrum árum seinna, eða stuttu eftir andlát föður Ólafar, Lofts Guttormssonar sem lést 1432. Loftur ríki, skáld og hirðstjóri á Möðruvöllum í Eyjafirði, var vell- auðugur. Hann erfði stórfé eftir Pláguna 1402 - 1404.6 Kom því saman geysilegur auður er Björn og Ólöf gengu í eina sæng. Árið 1433 hlaut Björn bændaeignina í Vatnsfirði að gjöf frá ömmu sinni, Solveigu Þorsteinsdóttur. Má telja þann atburð að einhverju leyti undirbúning að væntanlegu kvon- fangi hans, ekki átti Björn að ganga eignalítill í hjónabandið. Ólöf þótti sterkefnuð og því efalítið ágætastur kvenkostur. Þetta gaf Arnóri Sigurjónssyni ástæðu til heilabrota um mann- gildið, „auðvitað væri það vandmetnara en arfurinn.“7 Björn og Ólöf bjuggu á Skarði á Skarðströnd, en þá jörð hlaut hún í arf frá föður sínum. Var jarðeignin í þann tíð talin vera höfuðsetur „sjálfstektarhöfðingjanna“ á Íslandi.8 Þessi nafngift Björns Þorsteinssonar á bæ þeirra hjóna er viðeigandi því auðsældina mátti að nokkru rekja til ætta beggja og sumpart til fégirndar og ásælni. Börn Ólafar og Björns voru þau Þorleifur hirðstjóri, Solveig, Einar og Árni hermaður. Hjónin voru fjárgæslumenn miklir, enda létu þau eftir sig meiri auð en dæmi eru til um á Íslandi. Urðu því börn þeirra stórauðug;9 og afkomendur þeirra, Páll og Solveig á Skarði, létu eftir sig auð fjár. GUðMUNDAREIGNIR Á 15. öld kölluðust æðstu embættismenn konungs á Íslandi, hirðstjórar. Þeir voru oftast tveir, en stundum einn og jafnvel fjórir. Bogi Benediktsson taldi líklegt að Björn ríki hafi snemma gegnt stöðu hirðstjóra í Dalasýslu og stærstum hluta Vestfjarða.10 Fyrir því eru þó engar heimildir. Fátt segir af afrekum Björns fyrr en hann, ásamt bróður sínum Einari, hóf að deila við Guðmund ríka Arason um miðja 15. öld. Guðmundur var mágur þeirra bræðra, kvænt- 8 Sagnir 19 (1998) SAGNIR ‘ 98 Magnús Magnússon: ”Róstugt var á Rifi flá ríki Björn flar dó” Af Birni Þorleifssyni ríka Fátt segir af afrekum Björns fyrr en hann, ásamt bróður sínum Einari, hóf að deila við Guðmund ríka Arason um miðja 15. öld.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105

x

Sagnir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.