Sagnir - 01.06.1998, Blaðsíða 47

Sagnir - 01.06.1998, Blaðsíða 47
SAGNIR ‘ 98 46 19 18 - 1 99 8 Stefán Pálsson fimm árum, frá 1936 til 1940 óx hlutfall íbúða í Reykjavík sem höfðu rafmagnseldavél úr tæpum 5% upp í rúm 52%. Má því með sanni segja að fyrsta „stóriðja“ Íslandssögunnar hafi verið komið á legg í reykvískum eldhúsum fjórða áratugar- ins.66 BARIST Í BÖNKUM Saga sænska lánsins og þeirra erfiðleika sem bæjarstjórn Reykjavíkur mátti glíma við í lánsfjárleit sinni er athyglisverður kafli í íslenskri efnahagssögu og sögu höfuðborgarinnar. Reykvískir stjórnmálamenn og verk- fræðingar, með þá Jón Þorláksson borgarstjóra og Steingrím Jónsson rafmagnsstjóra í broddi fylkingar, gerðu víðreist í því skyni að tryggja sér hagstæð lán til verksins, helst án þess að þurfa að treysta á fulltingi misvinveittra ríkisstjórna Íslands. Í lánsfjárleitinni reyndu þeir að markaðssetja Ísland sem áhugaverðan fjárfestingarkost og héldu í því sambandi á lofti vaxtarmöguleikum landbúnaðarins og örum vexti Reykjavíkur, en viku ekki einu orði að fiskvinnslu og sjávar- útvegi sem sáralítið voru farin að taka rafmagnið í sína þjónustu. Auk þess að selja útlendingunum glæsta framtíðarmöguleika þjóðarinnar, studdist Reykjavíkurbær við vandaðar áætlanir og ítarlega útreikninga verkfræðinga á hugsanlegum virkjunarkostum. En allt kom fyrir ekki, þrátt fyrir kreppu á erlendum fjármálamarkaði sem meðal annars kom fram í því að lítil eftirspurn var eftir útlánum og fá fjár- festingartækifæri í boði, virtust bankastofnanir treysta varlega djarfhuga áætlunum Íslendinga – áætlunum sem til stóð að fjármagna að öllu leyti með lánsfé. Það var því ekki fyrr en tekið var að skýrast með væntanlega verktaka og framleiðendur tæknibúnaðar að skriður komst á málið. Áhrif og tengsl verktakafyrirtækjanna við fjármálamenn og vilji erlendu bankana til að tryggja viðskiptavinum sínum verkefni gerði sennilega útslagið og fleytti fjármögnun Reykjavíkurbæjar á Sogsvirkjun yfir erfiðasta hjallann. Höfundur (f. 1975) hefur BA-próf í sagnfræði frá Háskóla Íslands TILVÍSANIR 1 „Rafmagns-járnbraut. Suðurlandsjárnbrautin og framtíðarlandið.“ Ísafold, 6.nóv. 1912. 2 Lúðvík Kristjánsson: Úr bæ í borg. Nokkrar endurminningar Knud Zimsens fyrrverandi borgarstjóra um þróun Reykjavíkur. Reykjavík 1952, 277-79. 3 Varðandi fjölda og mikilvægi þessara einkarafstöðva í Reykjavík vísast til óbirtrar greinar höfundar um það efni. Stefán Pálsson: „Rafvæðingunni þjóf- startað. Einkarafstöðvar í Reykjavík fyrir stofnun Rafmagnsveitu Reykjavíkur.“ 4 Steingrímur Jónsson: „Rafmagnsveita Reykjavíkur 1920-1960.“ Saga Rafmagnsveitu Reykjavíkur. (Fylgirit 1 með ársskýrslu Sambands íslenzkra raf- veitna, 18. ár 1960.) Reykjavík 1961, 25-26. 5 Sumarliði R. Ísleifsson: Í straumsamband. Rafmagnsveita Reykjavíkur 75 ára 1921-1966. Reykjavík 1996, 56. 6 Steingrímur Jónsson: „Rafmagnsveita Reykjavíkur 1930.“ Tímarit Verkfræðingafélags Íslands. (1931), 38. 7 Sumarliði R. Ísleifsson: Í straumsamband, 156. Steingrímur Jónsson: „Rafmagnsveita Reykjavíkur 1920-1960,“ 43. 8 Steingrímur Jónsson: Um Sogsvirkjunina. Á 25 ára starfsafmæli Ljósafossstöðvar. (Fylgirit 1 með ársskýrslu Sambands íslenzkra rafveitna, 20. ár 1962.) Reykjavík 1964, 5-8. 9 Preliminary Estimates of a Hydro-Electrical Development at the River Sog in Iceland. (útg. Rafmagnsveita Reykjavíkur.) Reykjavík 1928, 9-13, 23-28. Norðmennirnir byggðu útreikninga sína á reynslu norskra raforkufyrirtækja varðandi orkusölu. Þeir reiknuðu út hver stofnkostnaður virkjunar mætti vera miðað við 30-60.000 manna bæjarfélag og raforkuframleiðslu á bilinu frá 3.000 upp í 24.000 kW. Miðuðust allir útreikningarnir við óbreytta gjaldskrá Rafmagnsveitunnar. 10 Björn Björnsson: Árbók Reykjavíkurbæjar 1940. Reykjavík 1941, 175. 11 Sumarliði R. Ísleifsson: Í straumsamband, 78. – Steingrímur Jónsson: „Rafmagnsveita Reykjavíkur 1920-1960,“ 34. 12 Sumarliði R. Ísleifsson: „Afdrifarík mistök eða eðlileg ráðstöfun? Um lokun Íslandsbanka árið 1930.“ Sagnir 4 (1983), 71. 13 Stefán Pálsson: „Við Hlemmtorgið gnæfir gasstöðin þeirra svo hátt. Gasstöð Reykjavíkur 1910-1956. Rekstur, framleiðsla og félagsleg áhrif.“ (Ritgerð til B.A. prófs í sagnfræði við Háskóla Íslands 1998), 21. 14 Álit og tillögur Skipulagsnefndar atvinnumála I. Reykjavík 1936, 48-51. 15 Snorri G. Bergsson: „Útlendingar og íslenskt samfélag 1900-1940.“ (Ritgerð til M.A. prófs í sagnfræði við Háskóla Íslands 1995), 79-80. Sumarliði R. Ísleifsson: „Íslensk eða dönsk peningabúð?,“ 149. 16 Ólafur Ásgeirsson: Iðnbylting hugarfarsins. Átök um atvinnuþróun á Íslandi 1900-1940. (Sagnfræðirannsóknir 9.) Reykjavík 1988, 107-111. 17 Steingrímur Jónsson: Um Sogsvirkjunina, 13. – Steingrímur Jónsson: „Tildrög að virkjun Sogsins eða Jóns þáttur Þorlákssonar.“ Ársskýrslur Sambands íslenzkra rafveitna, 31. ár (1973), 164. 18 Rafmagnsstjórn var stjórn Rafmagnsveitunnar og var hún pólitískt skipuð af bæjarstjórn. Þó átti Steingrímur Jónsson rafmagnsstjóri sæti í henni og þótti það óvenjulegt í stjórnsýslunni að forstjóri opinberrar stofnunar sæti einnig í stjórn hennar. Auk Steingríms sátu: Knud Zimsen, Pétur Halldórsson, Guðmundur Jóhansson, Jakob Möller, Stefán Jóhann Stefánsson og Sigurður Jónasson í stjórninni árið 1932. 19 A Hydro-Electrical Light and Power Plant on the Sog. - I - The Conditions on which Tenders are Invited. (útg. Rafmagnsveita Reykjavíkur.) Reykjavík 1930, 8-9. Í bæklingnum var þó rekinn sá varnagli að samkvæmt eldri samningum ætti breskt fjármálafyrirtæki, Prudential Incurance Company, tilkall til fyrsta kröfuréttar í Vatnsveitunni, Gasstöðinni og Elliðaárstöð ef það bæri sig eftir því. 20 The Sog Power Plant. - IV - A Summary Showing the Financial Status of Iceland and Reykjavik. (útg. Rafmagnsveita Reykjavíkur.) Reykjavík 1930. Sogsvirkjun fullkláruð árið 1937. Í lánsfjárleitinni reyndu þeir að markaðssetja Ísland sem áhuga- verðan fjárfestingarkost og héldu í því sambandi á lofti vaxtar-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105

x

Sagnir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.