Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Blaðsíða 69

við um alla og vildu sumir fremur fríkirkju en óbreytta skipan.63 Nær því
allir vildu þó „sætta sig við þjóðkirkjufyrirkomulagið, ef kirkjuþing fengist
í þjóðkirkjunni“.64 Einhverjir virðast því fremur hafa kosið frelsi kirkjunnar
en það öryggi sem meirihlutinn vildi sækja til tengslanna við ríkið. Þá ríkti
einhugur um að ef aðskilnað ætti að gera yrði að bera það mál eitt og sér
undir atkvæði þjóðarinnar eins og gert hafði verið við samþykkt áfengis-
banns (1908) en ekki sem hluta af víðtækari stjórnarkrárbreytingu.63 I því
efni samþykkti prestastefnan þá ályktun nefndarinnar með 22 atkvæðum
gegn fjórum að...
...ef skilnaður reyndist óhjákvæmilegur, þá verði hann þó aðeins fram-
kvæmdur með þeim skilyðum, er hér greinir:
1. Að skilnaður sé borinn undir atkvæði þjóðarinnar, þar sem öllum 15
ára að aldri sé gefinn kostur á að greiða atkvæði og 3/5 hlutar greiddra
atkvæða samþykki skilnaðinn.
2. Að skilnaðarmálið sé undirbúið af kirkjuþinginu.
3. Að öllum eignum kirkjunnar sé varið til viðhalds og styrkingar kristnum
trúarfélögum í landinu eftir ákveðinni tiltölu.66
I síðast talda atriðinu var farin sú leið sem Þórhallur biskup hafði aðhyllst
þegar fyrir aldamótin og því komið nokkuð til móts við álit neðri deildar
Alþingis þvert ofaní álit nefndarinnar sem um málið fjallaði á prestastefn-
unni og vildi halda eignunum í höndum meirihlutakirkjunnar eins og enn
er gert nú síðast með samningi ríkisins og þjóðkirkjunnar um fjárframlög.67
Á þessum tíma var kirkjuskipanin órofa hluti af grundvallarlögum landsins
öfugt við það sem varð eftir 1915 er tekið var að kveða á um að breyta mætti
henni með lögum. Frá 1920 hefur verið að finna ákvæði í stjórnarskrá um
að ef slík lög verða sett skuli bera þau undir atkvæði allra kosningarbærra
manna til samþykktar eða synjunar ( nú 2. mgr. 79. gr.) Þar er ekki kveðið
á um aukinn meirihluta.68 Athyglisvert er að prestastefnan 1909 vildi bæði
að kosningarréttur í þjóðaratkvæðagreiðslu um þjóðkirkjuskipanina yrði
63 Prestastefnan á Þingvelli 1909: 166.
64 Prestastefnan á Þingvelli 1909: 166.
65 Prestastefnan á Þingvelli 1909: 166.
66 ÞÍ. Bps. 1994-BA/l. Prestastefnan 1909: 147.
67 Samningur íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar um fjárframlög. Slóð sjá heimildaskrá.
68 Hjalti Hugason án árt.: 15, 21-23.
67