Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Síða 70

rýmkaður niður í 15 ár og krafist mjög aukins meirihluta eða að þrír af
hverjum fimm kysu með aðskilnaði. Var þetta róttækt frávik frá gildandi
reglum um kosningarrétt en þá var hann bundinn við karlmenn sem og að
þeir hefðu ákveðna þjóðfélagsstöðu og greiddu útsvar.69
I umræðum um tillögu nefndarinna lagði Eggert Pálsson (1864-1926)
á Breiðabólsstað í Fljótshlíð til að bætt yrði við á eftir orðunum „frjáls
þjóðkirkja í sambandi við ríkið“ í fyrsta lið ályktunarinnar: „Sé það fyrir-
komulag ekki fáanlegt telur fundurinn ekki annað fyrir hendi en að ríki
og kirkja skilji, þó með þeim skilyrðum, er hér greinir" (sjá að ofan).70
Var sú tillaga felld með öllum þorra atkvæða.71 Sýnir það hve eindregin
andstaða við aðskilnað ríkti á þessari prestastefnu. Af þeim sökum meðal
annars þótti ýmsum nauðsynlegt að grípa til ráðstafana sem komið gætu í
veg fyrir stofnun utanþjóðkirkjusafnaða. I því skyni samþykkti stefnan með
25 samhljóða atkvæðum svofellda tillögu sem Þórhallur biskup bar fram:
Prestastefnan telur nauðsynlegt að biskup beitist fýrir því, að fá prest leystan
frá embætti, þar sem þorri safnaðar af réttmætum ástæðum vill losna við
hann og ítrekaðar tilraunir að bæta samkomulagið hafa reynzt árangurs-
lausar.72
Komið skyldi í veg fyrir að æviráðning og þráseta óvinsælla presta klyfi
söfnuði og veiktu þar með þjóðkirkjuskipanina. Þessu máli hafði verið
hreyft fyrir prestastefnuna eins og kemur meðal annars fram í bréfi Einars
Þórðarsonar til Þórhalls Bjarnarsonar í ársbyrjun 1909.73 A prestastefnunni
var enda oftar en einu sinni komist svo að orði að fríkirkjuhreyfingin væri
„neyðaróp safnaðanna yfir ónýtum og ómögulegum prestum“.74
Sjálfstæð þjóðkirkja
í framsögu Sigurðar P. Sívertsen kom fram að það væri grundvallarnauðsyn
að kirkjan stæði ekki í stað hvorki að því er til ytri búnings tæki né
starfsaðferða. Af þeim sökum þyrfti að vera til stofnun sem væri þess
69 Einar Laxness 1995(2): 59.
70 ÞÍ. Bps. 1994-BA/1
71 ÞÍ. Bps. 1994-BA/l
72 Samþykktin miðaði bæði að því að kom til móts við þá sem æsktu aðskilnaðar ríkis og kirkju
en uppsagnarrétturinn taldist einnig nauðsynlegur ef kenningarfrelsi presta yrði aukið. ÞI. Bps.
1994- BA/1. Prestastefnan 1909: 147. Prestastefnana á Þingvelli 1909: 166-167.
73 Einar Þórðarson 1909: 197.
74 Gísli Skúlason 1909: 257.
68