Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Blaðsíða 84

Þar mátti byggja á landræmu sem nam hálfum kílómetra en ferskt vatn var
þar ekki að finna. Önnur tilraun var gerð á hæðinni Píon skammt frá en
þar var unnt að ryðja fjórum sinnum stærra landsvæði til uppbyggingar.
Hæðin sú var þó þeim annmörkum háð að vera tvisvar sinnum hærri en
sú fyrri sem auðveldaði ekki uppbygginguna enda þótt ætla megi að hæðin
hafi aukið á öryggi staðarins. Leifar Efesus eins og flestir þekkja þær í dag
eru frá tíma Alexanders mikla og Rómverja og tekur annars vegar til sléttu
á milli Píon og flóa til suðurs og hins vegar til fjallgarðs sem tengir saman
Helíbaton og Píon. Frá þessum tíma eru reistar gríðarlegar byggingar í
Efesus en Artemisarhofið hlaut þann heiður að kallast eitt af undrum
veraldar. Síðastliðin þrjú árþúsund hafa landshættir staðarins tekið miklum
breytingum en fljótið Kayster rann við upphaf þessa tíma í flóa sem náði
að hæðunum tveimur og fjallgarðinum sem tengdi þá saman. Fljótið hefir
nú fært landið fram sem nemur einum átta kílómetrum eins og Foss dregur
upp.12 Aðalgatan í Efesus var gerð meðfram austurbakka flóans. Þar var reist
mikið hlið, Koressus hliðið (e. Coressean gate), inn í borgina en rétt utan
þess var hof Artemisar. Frá aðalgötunni er að finna margvíslegar byggingar
dæmigerðar fyrir hellenismann og Rómverja eins og íþróttaleikvang og
landstjórasetur.13
Efesus á tímum Páls postula
Efnislegar menjar borgarinnar Efesus eins og þær standa í dag eru meir og
minna frá rómverskum tíma. Hvarvetna eru eldri rústir en Rómverjar sóttu
byggingarefni óhikað í þær. Jerome Murphy-O'Connor skoðar ýmsar land-
fræðilegar lýsingar á borginni í verkum fornra sagnfræðinga fyrir og eftir
rómverska tímabilið en víkur að því búnu að tíma Páls postula.14 Páll er
almennt talinn hafa farið í sína fyrstu ferð til Efesus árið 51 og þá í félagi við
þær Prisku og Akvílu.15 Sumarið ári síðar kemur hann aftur í Efesus og nú
til lengri dvalar. Efesus hefir sérstöðu á meðal margra borga á Vesturströnd
Tyrklands ekki síst fyrir þá staðreynd að Agústus keisari (63 f. Kr - 14 e.
Kr.; keisari frá 27 f. Kr.) gerði hana að höfuðborg austurhluta ríkisins þegar
12 Clive Foss, Ephesus afier Antiquity: A Late Antique, Byzantine and Turkish City 1979, s. 46.
13 Foss, sama rit, s. 47-51.
14 Jerome Murphy-O'Connor, St. Pauls's Ephesus: Texts and Archaeology 2008, s. 5-33 (helleníska
tímabilið); og s. 33-180 (rómverska tímabilið).
15 Murphy-O'Connor, sama rit, s. 187.
82