Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Blaðsíða 99

dregið einhvern lærdóm af? Eins og ég mun sýna fram á eru guðfræðilegar
forsendur þessara samtaka vafasamar og algjör úrkynjun á helstu trúarhug-
myndum íslams. Með því að skoða guðfræðina og hversu mótsagnarkennd
og mannskemmandi hún er kemur í ljós að ofbeldisverk samtakanna eru
bein afleiðing hennar.
Guðfræðileg gagnrýni mín á hugmyndafræði íslamista er undir miklum
áhrifum af verkum Sigurbjarnar Einarssonar, ekki síst bók hans Kirkja Krists
í ríki Hitlers þar sem hann fjallaði á mjög gagnrýninn hátt um samband
þriðja ríkisins við kristindóminn og þá hættu sem stafaði af nasismanum.
Aður en ég held áfram vil ég taka það fram að ég sæki í þessa bók ekki
vegna þess að ég lít á Bræðralag múslima eða al-qaeda samtökin sem aðra
útgáfu eða svipað fyrirbæri og nasismann. Ég lít ekki á þessu samtök sem
„íslamfasisma" enda er það hugtak móðgandi fyrir múslima og gerir ekkert
gagn fyrir umræðuna. Nasisminn var allt annars eðlis og hættan sem stafaði
af þriðja ríkinu var miklu meiri.5 Auðæfin og valdatækin sem Þjóðverjar
höfðu til umráða var af allt öðrum toga en það sem við stöndum frammi
fyrir nú hvað varðar bræðralagið og al-qaeda. Hinsvegar tel ég að við verðum
að vera ábyrg, svara þessu kalli og vera tilbúin að meta þessa hugmyndafræði
sem kemur frá Mið-Austurlöndum. Hún er metnaðargjörn og altæk og þess
vegna verðum við að fylgjast vel með þróuninni. En ábyrgðin snýst líka um
það að við þurfum að vera ábyrg og nákvæm í umfjöllun okkar þannig að
við málum ekki á strigann með of víðum penslum. I þessu sambandi ber
að forðast alhæfingar. Við þurfum að vera viss um að þó svo að við séum
að fjalla um ákveðna túlkun á íslam þá þýðir það ekki að allir múslimar
séu tengdir þessari hugmyndafræði eða að þetta sé eðlislægt í trúnni. Við
verðum að gera skýran greinarmun þar á. Þetta er nauðsynlegt bæði til að
skilja betur um hvers konar fýrirbæri er að ræða svo að við getum undirbúið
okkur en á sama tíma standa vörð um opið og umburðarlynt samfélag.
Það er einmitt í nafni umburðarlyndis sem mig langar að færa fram þessa
gagnrýni. Umburðarlynt og opið samfélag á ekki að vera gagnrýnislaust.
Áður en ég fer út í guðfræði Qutbs langar mig aðeins að taka svolitla
krókaleið og fjalla lítillega um bók Sigurbjarnar Einarssonar Kirkja Krists
í ríki Hitlers. Það er fyrst og fremst þrennt sem mig langar að leggja
áherslu á hér og hvernig rit hans tengist umræðu minni um Qutb. I fyrsta
5 Mjög góð umræða um þessa samlíkingu má t.d. finna í bók eftir L. Carl Brown, Religion andState.
The Muslim Approach to Politics (New York: Columbia University Press, 2000).
97