Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Síða 119

Trúmaður á tímamótum skiptist í sautján kafla auk tilvísana-, heim-
ildaskrár og nafnaskrár. Kaflana má flokka eftir tímabilum, s.s. ættarsagan,
menntavegurinn, starfsvettvangur og fyrri fjölskylda og loks starfsvettvangur
og síðari fjölskylda. Fjöldi mynda prýðir bókina. Þær birta fyrst og fremst
persónur sem tengjast Haraldi með einum eða öðrum hætti og atburði
sem tengjast lífsstarfi hans. í síðari flokknum má finna myndir af kirkjum,
ýmsum samkomum og félagasamtökum, holdsveikraspítalanum þar sem
Haraldur bjó um tíma svo og líkfylgd hans og útför. Greinargóðir textar
fylgja myndunum.
I inngangskafla byrjar höfundur á að draga upp áhrifaþrungna stemnings-
mynd. Lýst er drungalegum mánudagsmorgni í Reykjavík þann 12. mars
árið 1928. Fánar eru dregnir í hálfa stöng og brátt fréttist að rektor Háskóla
Islands og guðfræðiprófessorinn Haraldur Níelsson hafi látist kvöldið áður.
Þungi og sorg hvílir yfir öllu. í þessum kafla er dregin upp örstutt mynd
af Haraldi og lífshlaupi hans sem gefur forsmekk að bókinni allri og vekur
væntingar um það sem koma skal. í fyrsta kaflanum er síðan rakin ættar-
saga Haralds en hann átti ættir að rekja til ýmiss þjóðþekkts fólks á 19.
öld. Þekktust ættmenna Haralds er líklega amma hans, Guðný Jónsdóttir
skáldkona frá Grenjaðarstað í Aðaldal, kennd við Klömbur. Saga Guðnýjar
var sannkölluð harmsaga og saknaðar- og sorgarljóð hennar víðþekkt. Hér
er því sleginn harmrænn strengur í ættarsögu Haralds sem fylgir honum
eins og skuggi því þrátt fyrir mikinn gjörvileika og frama hvílir jafnframt
eitthvað harmrænt yfir Haraldi sem kemur ekki síst fram í framkomu hans
við hans nánustu, eiginkonuna Bergljótu og börn þeirra.
Sveinn móðurafi Haralds, eiginmaður Guðnýjar skáldkonu, var mikið
hörkutól sem vílaði ekki fyrir sér að senda börn sín kornung til vandalausra
svo hægara væri að sinna búi og skepnum. Um framkomu séra Sveins gagn-
vart Guðnýju konu sinni skrifaði tengdafaðir hans, séra Jón Jónsson prestur
á Grenjaðarstað í kirkjubók: „kastað úr hjónabandi saklausri af manni
hennar.“ Við ótímabært lát Guðnýjar árið 1836 skrifaði hann svo: „Dó af
sjúkdómi, orsökuðum af skilnaðargremjunni." (s. 26). Sveinn kvæntist á
nýjan leik og eignaðist með síðari konu sinni fjögur börn. Þekktast þeirra
er Hallgrímur Sveinsson, síðar biskup.
Foreldrar Haralds voru Sigríður, dóttir Guðnýjar og Sveins og Níels,
launsonur Andreasar Hemmert, forstjóra 0rum og Wulff og fátækrar
vinnukonu Ragnhildar að nafni. Níels er vinnumaður þegar hann kynnist
Sigríði á heimili prestshjónanna að Hólmum á Reyðarfirði, þeirra Hallgríms
117
L