Skírnir - 01.04.2017, Blaðsíða 24

framt að í þeim sé mun óskýrari mynd af samfélagi þjóðveldisaldar
en í hinum flokkunum. Sumar af þessum sögum hafa verið taldar
umritanir eldri gerða, eins og fyrr var getið, og óvíst er þá hvernig
nýtt hefur blandast því sem eldra er.
Í Samræðum við söguöld reyndi ég að vinna frekar með þá hug-
mynd að úrvinnsla úr fornu sagnaefni um atburði á söguöld í bók-
sögum hafi hafist á öndverðri 13. öld undir áhrifum frá skrifuðum
sagnaritum á móðurmálinu sem þá voru til í landinu og munnlegri
frásagnarlist. Undir lok aldarinnar virðist meðvitund um fall fornra
samfélagshátta og gilda og óvissa um hvað við tæki hafa gert höf-
undana meðvitaðri um dýpri merkingu söguefnanna og sjálfstæðari
í meðferð þeirra. Sögur 14. aldar taldi ég mótast af því að samfélagið
hefði þá verið komið í fastari skorður, hugmyndir um söguöldina
orðnar óskýrar og undir áhrifum samtímans, en jafnframt hefðu
þær Íslendingasögur, sem þá voru ritaðar, verið undir vaxandi áhrif -
um af vinsælum bókmenntagreinum þeirrar aldar, sem kalla má
rómönsur, fornaldarsögum og riddarasögum (Vésteinn Ólason
1998: 177–85; rækilegri rökræða um undirstöðu skiptingarinnar er
í 2007a og 2007b).
Óvíst er hverjar af þeim sögum sem líklegast er að samdar hafi
verið á 13. öld muni vera samdar á Sturlungaöld sjálfri, þ.e. fyrir
1264. Meginatriðið er að hugmyndaheimur og tilfinningalíf höf-
undanna hefur meðal annars mótast beint og óbeint af því sem
gerðist á Sturlungaöld.6 Hugmyndaheimur Íslendinga hefur auð -
vitað ekki breyst á einum degi eða einu ári þegar þeir gengu Nor-
egskonungi á hönd eða ný öld gekk í garð.
24 vésteinn ólason skírnir
6 Hugmyndir mínar um Sturlungaöld og yfirleitt um þróun íslensks samfélags á 13.
öld eru að mjög miklu leyti mótaðar af safnritinu sem nefnt hefur verið Sturlunga
saga og því sem um það hefur verið ritað. Nýjasta umfjöllun um efnið er í riti
Sverris Jakobssonar 2016, Auðnaróðal. Það las ég eftir að þessi grein var skrifuð
en sýnist að túlkun hans á öldinni sé í fullu samræmi við þann skilning sem er ein
af undirstöðum þessa greinarkorns, sbr lokaorð Sverris á bls. 275–277.
Skírnir vor 2017.qxp_Layout 1 31.3.2017 13:23 Page 24