Fjölrit RALA - 10.05.1992, Qupperneq 51

JARÐVEGSDEILD
Ferli niturs í landgrœðslu
og rœktun
Árið 1990 hófst vinna við verkefni þar
sem kannað er ferli niturs ílandgræðslu
(sjá einnig bls. 53). Sandar og sendinn
jarðvegur eru bæði næringarefna-
snauðir og halda illa vatni. Nitur er það
plöntunæringarefni sem í mestum mæli
takmarkar vöxt og gróðurframvindu.
Niturnæringu plantna eru því gerð
sérstök skil í verkefninu. Áburðar-
notkun þarf líka að vera hófleg og
hagkvæm.
Landgræðsluverkefnið er þríþætt: a)
belgjurtir í landgræðslu, b) land-
græðslutré og c) nitur í jarðvegi og
gróðri, líkanagerð.
Landgræðsla og landbætur með belg-
jurtum er borin saman við hefðbundna
landgræðslu með sáningu grastegunda
og áburðarnotkun. Tilraunir hófust vor-
ið 1990 á Geitasandi og í Gunnarsholti
á Rangárvöllum og austan við Vík í
Mýrdal. Á Geitasandi og sjávarsandin-
um við Vík er alaskalúpína og ber-
ingspuntur við mismunandi áburðar-
gjöf og án áburðar. Á móajarðvegi í
Gunnarsholti og sandinum við Vík er
sambærileg tilraun með hvítsmára og
túnvingul. Fyrstu niðurstöður úr mæl-
ingum á niturlosun eru sýndar á 3.
mynd.
Sumarið 1991 var unnið að mæling-
um á niturnámi alaskalúpínu í nokkurra
ára gamalli sáðspildu á Geitasandi.
Notuð er svonefnd '5N-þynningarað-
ferð sem felst í því að bera á lítið af
nituráburði merkt með samsætu niturs
með frumeindaþungann 15. Mælingar
l5N-samsætunnar í plöntusýnum eru
gerðar í Austurríki þar sem aðstaða er
ekki fyrir hendi hér á landi.
Vöxtur fjögurra trjátegunda var borinn
saman í tilraun með vaxandi skammta
af N í áburði merktum með l5N. Til-
raunin var gerð á Mógilsá með plöntur
á fyrsta ári. Trjátegundirnar voru elri og
birki, lerki og greni. Birkið verður
notað til samanburðar við elrið við
mat á niturnámi elris úr lofti og athug-
að verður hvort rekja megi nitur í lerki
að einhverju leyti beint eða óbeint til
upptöku úr lofti fremur en úr jarðvegi.
Friðrík Pálmason
Jurtakynbœtur til þess að
draga úr niturtapi úr jarðvegi
Stjórn Samnorrænna plöntukynbóta
ákvað haustið 1989 að skipa nefnd til
þess að taka saman greinargerð um
„plöntukynbætur til þess að draga úr
niturtapi”. Nefndin tók til starfa vorið
1990 og 1 auk störfum í nó vember 1991.
I greinargerð nefndarinnar er umfangi
niturtaps úr jarðvegi á Norðurlöndum
lýst. Hérlendis er áætlað að við upp-
blástur jarðvegs frá því að land byggð-
ist hafi að jafnaði borist á haf út um
það bil 23 þúsund tonn af N árlega og
annað eins hafi flust til á landinu við
uppblástur. Til samanburðar má nefna
að árið 1990 voru notuð rúm 12 þús-
und tonn af N í áburði.
Takmörkuð vitneskja er um niturút-
skolun úr jarðvegi hér á landi en hún er
yfirleitt lrtil. Nítratútskolun frá vatna-
svæði Grímsár í Borgarfirði hefur til
dæmis verið metin 0,7 kg/ha. Niður-
stöður úr tilraun í kartöfluræktun benda
til þess að niturtap frá hausti til vors úr
efsta jarðvegslagi geti verið umtals-
vert hér á landi miðað við þá áburð-
arnotkun sem talin er algeng. Ekkert
liggur þó fyrir um að slíkt tap úr jarð-
vegi komi fram í grunnvatni.
Hér á landi þjóna plöntuval og kynbæt-
ur í senn þeim tilgangi að binda jarð-
veg og að koma í veg fyrir tap niturs og
annarra plöntunæringarefna á haf út.
I tilögum nefndarinnar um rannsókna-
verkefni, sem studd verði af norrænum
sjóðum, er gert ráð fyrir vali og notkun
fangplantna til eftirfarandi nota: a) til
„undirsáningar”, b) til „eftirsáningar”
eða til sáningar í opna akra og c) sem
jarðvegsbindandi gróður. Norrænar
prófanir á fangplöntum, þar með töld-
um landgræðsluplöntum, gætu farið
þannig fram: a) Prófun fjölda tegunda
af ýmsum plöntuættum. Áhersla yrði
lögð á vaxtarferil og hraða, vaxtar-
form og fræframleiðslu. b) Val nokk-
urra hentugra tegunda eftir aðstæðum
í hverju landi. c) Ræktunartilraunir með
valdar tegundir. d) Kynbætur einnar
eða fárra tegunda með tilliti til nitur-
eða jarðvegsbindandi eiginleika.
Friðrik Pálmason
3. mynd. Niturlosun í þremur jarðvegsgerðum á 0-30 sm dýpi við 20°C í vatns-
mettuðum jarðvegi.
49