Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum - 01.08.1967, Blaðsíða 65

Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum - 01.08.1967, Blaðsíða 65
65 má være en drages. Riktignok er de stiliserte og med en masse snittpryd, men farlige nok for det. Mannen som kjemper med den ene dragen, er kommet helt inn mellom de veldige tanngardene. At heller ikke ranken hadde mistet sin kraft, konstaterer vi fort ved á se litt pá váre ovrige 58 daterte gjenstander, alle fra 2. halvdel av árhundret. Men den byr pá visse overraskelser. Den forste vi moter (pá skapet fra 1653,39 fig. 79) er ganske elegant og har et uventet gotisk preg pá grunn av bladenes spisse fliker som spriker fra hverandre. Den neste (pá en lár fra 1656, fig. 80) bringer oss trygt tilbake til en tradisjon vi kjenner. Her er for det forste et par meget enkle ranker: én med en voluttaktig opprulling i hver bolge og en bladflik til utfylling i hvert av «hj0rnene» langs kanten, én med et helt glatt trefliket blad i hver bolge. Dessuten moter vi en tredje, mer utarbeidet form, hvor hver opprulling ender i et trefliket blad med bred «kolbeformet» midtflik og smá spisse sidefliker. Forkjærligheten for ruteskravering viser seg her i at alle midtflikene er prydet pá denne máten, slik at de skiller seg sterkere ut fra sideflikene og mer virker som frukter eller knopper. Smágrener med treflikete blad, hvor alle flikene er forholdsvis smale, fyller ut langs kantene. Noen av de smale flikene er prydet med smá karvesnitt, andre har skráskraverte bánd langs- etter — vel en forenkling av perlerader, jfr. omtalen av bladene pá et drikkehorn s. 60 og av prekestolen s. 63. Rankestenglene er flate med tverrbánd ved forgreningspunktene. Vi kan ikke unnlate á nevne de fire dyr i flatt relieff pá denne lár, betegnet som RINOCUS, FILLINN, LIONID og GRIFON, og den forunderlige likhet mellom denne loven og en pa et tydelig engelsk pávirket tympanonfelt pá en irsk kirke fra 1134.40 Et tilfeldig eksempel pá hvor godt de romanske former kunne holde seg i islandsk treskjæring. Pá et mangletre med árstallet 1661 (fig. 84) kan rankene nærmest oppfattes som varianter av den «by- santinske», mindre noyaktig skáret, men mer bladrike enn den pá lokkplaten fra 1634. Her har vi ogsá eksempler pá en «opplost» ranke, bestáende av treflikete blad lagt etter hverandre, avvekslende langs feltets ovre og nedre kant og skilt ad ved loddrette tverrbánd. Bladene har smale, spisse sidefliker og store kolbeformede og ruteskraverte midtfliker. Et annet mangletre, skáret áret etter, har fine, romanske ranker av den islandske type (fig. 71), mens de stykker som folger nærmest i alder, vindskiene med árstallet 1664, har renessanseranker og ornamenter i bruskbarokk. De siste er det neppe noen grunn til á komme nærmere inn pá her, da formene virker lite vegetabilske; men rankene er tydelige planteranker med mange tynne og glatte stengler som gár i bolge- gang. Vindskiene er ikke bevart i sin helhet, og vær og vind har tært pá dem, men pá den ene (fig. 109) er ornamentikken noenlunde i behold. Her er ikke de vanlige hovedstengler med sine bigrener. Mange «sideordnede» grener, noen korte og noen lange, springer ut fra ett punkt, bukter seg i elegante slyng- ninger, skjærer hverandre og ender alle i samme slags blad. Bladene minner om treklover. To av deres fliker er runde med skálformige fordypninger, mens den tredje er utformet som en hel liten «bærklase». Sittende fugler ses mellom grenene og ved rankens utspring. Et tillop til naturalisme synes ogsá á gjore seg gjeldende pá en fem ár yngre sponeske (öskjur), for sá vidt som den har én fjærnervet bladflik innerst i en «stengelspiral», men den har ogsá den romanske «forlengede flik». Forovrig har den ingen annen plante- ornamentikk enn en nærmest «bysantinsk» ranke, som loper i slakke bolger langs lokkplatens ytterkant. Bolgerankens muligheter er langtfra uttomt med dette. Det vi finner i dens bolger, kan være vidt for- skjellig. Ogsá i samme ranke kan det veksle svært. Pá en sengefjol fra 1672 er de dels fylt av omfattende spiraler med smá treflikete blad, dels av store mangeflikete vifte- eller palmettformede blad. Pá et skap fra samme ár (fig. 83) ender spiralopprullingene i store rosetter eller i blad med vekslende antall fliker, og lover forekommer i spiralene. Videre har vi et eksempel pa symmetrisk dobbeltranke med grenene slynget 39 Dette skap har trolig vært hoyere; rankene er tydeligvis 10 Fr. Henry: La sculpture irlandaise II, pl. 169 og I, s. avkuttet. 189-190. 5 - Islandsk Treskurd L
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176

x

Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum
https://timarit.is/publication/1672

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.