Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum - 01.08.1967, Blaðsíða 99

Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum - 01.08.1967, Blaðsíða 99
99 lar det seg gjore á folge rankenes lop, selv om det ikke er regelmessige bolgeranker, men pá fjola ser de nærmest ut til á være opplost i sine enkelte bestanddeler pá rokokkomanér. Og begge steder virker det som om det forst og fremst har vært om á gjore á lage store og smá spiraler. Den livlige virkning for- hoyes av at ornamentene delvis danner stykkenes ytterkontur. Pá knektene dannes den til og med av stengler i C-form og S-form, kurver som rokokkoen var særskilt glad i. Bladene spiller her en enda mer ubetydelig rolle enn pá det nevnte skrin. Det er en virtuos stengelornamentikk, kanskje forst og fremst med rot i bruskbarokkens formfolelse. Det ser i det hele ut til at bruskbarokken, som hadde en sá dyktig islandsk representant i det 17. árhundre, ná forst for alvor har fátt betydning for den islandske treskurd, riktignok i en modifisert form, men med den karakteristiske hulkiling og de mange volutter. Ná forst er dens dyrkere blitt tallrike. Men pá en prjónastokkur fra samme ár moter vi en akantusranke (fig. 191). Den er i flatt relieff og har et par store blomster eller frukter med dekkblad. Stengelen er for det meste skjult av bladene, og disse er store og myke, delvis opprullet i tuppen og til dels med innskáren midtnerve og innskjæringer i kantene. Bladformene stár barokkens akantus nær, men det flate relieff kan naturligvis ikke frambringe de barokke lys- og skyggevirkninger. Rankestenglene fra denne tid er undertiden «kantet» med blad som ligger i tunger oppá dem. Slik er det pá en sengefjol med árstallet 1790 (Þjms. 2942), som usedvanlig nok er av mahogni, og hvor en ranke gár ut til hver side fra munnen pá en sittende love i midten. Den har en svær og fantastisk krone pá hodet og er noe klosset utfort, mens planteornamentikken er god. Foruten bladtungene langs stenglenes kanter er det rikelig med fint svungne blad som ender spisst eller rundt og ofte legger seg oppá eller krysser stengelen. Her er ogsá en del blomster, bl. a. klokkeformede, og báde blomster og blad er delvis prydet med skulpesnitt. Om det hele er en smal ramme i relieff med tredelt avslutning ved endene. Et skrin fra 1790 (fig. 195), skáret av den nevnte sysselmann Vigfús Þórarinsson, som ogsá skal havært mester for skrinet med akantusblad fra 1780, er som det malt i flere farger. Noen av de gjennombrutte ranker som utgjor en del av de pásatte ramrner pá lokket og de to langsider, má nærmest karakteriseres som bladranker. De er i slekt med den barokke akantusranke. Noen steder, særlig pá forsiden, er stenglene nes- ten helt skjult av litt takkete blad med innskárne midtnerver. En fantasifull rokokkoranke pá en sengefjol med árstallet 1791 (fig. 189), bor vel helst betraktes som en dobbeltranke med utspring fra en volutt pá midten ved nedre kant. Men her finnes ikke symmetri. Denne ranke gir en forunderlig illusjon av fart og liv: stengler og blad synes á kaste seg ut til begge sider fra utgangspunktet. En meget smal og glatt stengel kommer ett sted til syne. Andre steder er den bred og flat med bladtunger oppá, og delvis er den helt skjult av store akantusblad eller bladdusker sammensatt av tallrike fliker av forskjellig form. Noen av grenene ender i store klokkeformede blomster. En smal ramme i relieff omgir planteornamentikken. Den folger de rette langsider og danner knekkede kurver ved kort- sidene. Det er várt tredje eksempel pá en slik ramme omkring ornamentikken pá en sengefjol. (Jfr. omtale av sengefjoler fra 1771, s. 97, og 1790, nylig nevnt.) Deres former er ikke uvanlige i rammeverket i stukktak og dekorerte veggfelter fra forste halvdel av árhundret. En malt og utskáret altertavle fra 1792 (se Eldjárn: Hundrað ár - - nr. 49), signert Am: Io: Son. (Ámundi Jónsson), har pá sidene planter med blomster og dessuten et par helt monotone og temmelig stive ranker i gjennombrutt skurd. Stengelen loper nedenfra og oppover i meget slakke bolger, og bladverket minner om det pá skrinet fra 1790 av Vigfús Þórarinsson. Man má se noye pá disse ranker for á være sikker pá at det er sammenhengende bolgeranker. De gir inntrykk av en skjærer som har villet arbeide i tidens stil, men ikke riktig har fátt tak pá akantusrankens muligheter.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176

x

Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bibliotheca Arnamagnæana. Supplementum
https://timarit.is/publication/1672

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.