Hugur - 01.01.2019, Page 6

6
leiðingar Thoreaus og skrif íslenska heimspekingsins Mikaels M. Karlssonar um
landslag í grein hins síðarnefnda, „Landscape and Art“.
Þá birtist hér grein eftir Elmar Geir Unnsteinsson, „Hvað er þöggun?“, sem
upphaflega kom út nýlega í hinu virta tímariti Pacific Philosophical Quarterly og
höfundur hefur sjálfur þýtt úr ensku með smávægilegum breytingum. Greinin er
innlegg í umræður heimspekinga um það hvernig hægt er að þagga niður í ýms-
um jaðarsettum hópum, svo sem konum, með því að gera þeim ókleift að tjá vissar
hugsanir. Til dæmis hafa verið færð rök fyrir því að útbreiðsla kláms geti gert
konum ómögulegt að hafna tilboði um kynlíf vegna þess að klámið geti bókstaf-
lega breytt merkingu orða sem annars væru notuð til að afþakka slík boð. Elmar
gerir grein fyrir tveimur ólíkum viðhorfum um hvernig þetta getur átt sér stað,
sem byggjast á mismunandi kenningum um merkingu orða almennt, venjuhyggju
og ætlunarhyggju, og færir svo rök fyrir því að tiltekin útgáfa af ætlunarhyggju sé
best til þess fallin að fanga öll fyrirbæri sem falla undir þöggun.
Að lokum birtast hér tvær greinar um líkamlega gagnrýna hugsun (e. embodied
critical thinking). Sigríður Þorgeirsdóttir þýddi fyrir Hug nýlega grein eftir sig
og Donötu Schoeller undir titlinum „Líkamleg gagnrýnin hugsun: Hvarfið að
reynslunni og umbreytingarmáttur þess“. Greinin er eins konar manifestó fyrir
rannsóknarverkefni við Háskóla Íslands sem höfundarnir leiða ásamt Birni Þor-
steinssyni. Eins og Sigríður og Schoeller benda á byggist fræðileg hugsun oft á
því að aftengja eða hunsa líkamlega reynslu sem maður verður fyrir eða hefur
orðið fyrir. Líkamleg gagnrýnin hugsun hafnar þessari nálgun og leitast við að
tengja hugsunina aftur líkamanum öllum og því sem þar á sér stað. Þetta er rót-
tæk og spennandi hugmynd sem áhugavert er að fræðast meira um.
Steinunn Hreinsdóttir skrifar svo grein sem kallast á við grein Sigríðar og
Schoeller og nefnist „Líkömnuð gagnrýnin hugsun í heimspeki Luce Irigaray“.
Steinunn færir rök fyrir því að skilja megi hið umdeilda hugtak Irigaray um
„kynjamismun“ út frá líkamlega gagnrýninni hugsun og þannig komast hjá þeirri
eðlishyggju sem mörgum hefur fundist felast í þessu kynjamismunarhugtaki.
Hugmynd Steinunnar er í grófum dráttum sú að með vísun í líkamlega gagn-
rýna hugsun megi hafna þeirri tvíhyggju hugsunar og líkama sem býr að baki
eðlishyggjutúlkun á kynjamismun, því þá felist hugsun ekki einungis í því að
gera eitthvað með huganum heldur einnig í því að gera eitthvað með líkamanum
öllum. Þessi frjóa hugmynd er svo útfærð nánar, meðal annars með því að tengja
hana mismunarhugtaki Jacques Derrida og gagnrýni Judith Butler á Irigaray.
Í Hug 2019 birtast svo einnig tveir bókadómar um nýlegar bækur eftir íslenska
heimspekinga, sem að vísu starfa bæði erlendis. Í fyrra lagi skrifar Sigríður Þor-
geirsdóttir um Categories We Live By eftir Ástu Kristjönu Sveinsdóttur, sem er
prófessor við San Francisco State University. Eins og Sigríður segir er útkoma
bókarinnar viðburður í alþjóðlegu heimspekisamfélagi, enda hefur Ásta verið í
fararbroddi heimspekinga sem rannsakað hafa kyn, kyngervi og kynferði út frá
frumspeki félagsgerðra eiginleika. Í seinna lagi skrifar Kristian Guttesen um
bókina Bókasafnið eftir Stefán Snævarr, sem er prófessor við Inland Norway
University of Applied Sciences. Kristian telur Bókasafnið mikilsverða bók, ekki
Hugur 2019-Overrides.indd 6 21-Oct-19 10:47:01