Hugur - 01.01.2019, Side 43

Heimspeki innan tilvitnanamerkja? 43
vill rara avis;26 hann er ef til vill líka furðufugl – en hann er ekki ómögulegur þrátt
fyrir allt það sem seinni rökin geta sýnt fram á.
Rökin eru engu að síður áhugaverð. Satt er að við getum samt sem áður gert
okkur í hugarlund túlkanda sem stritar áfram án þess að nokkurn tímann hvarfli
að honum heimspekileg hugsun. Það má til sanns vegar færa að það gætu verið til
heimspekilegir textar þar sem efnisleg – heimspekileg – rök hafa lítið eða ekkert
að segja um túlkunina. En óheimspekilegi túlkandinn mun oft – mjög oft – kom-
ast að raun um að hann er að vinna vinnuna sína án þess að nota þau tæki og
tól sem allir nema hann nota. Heimspekisagnfræðingur sem staðfastlega hefur
heimspekina innan gæsalappa er ef til vill ekki að setja snöruna um hálsinn á sér
en hann er að skera af sér nefið. Og þar sem hann er að þefa uppi hitt og þetta
í skúmaskotum þar sem hann þarf að vera þefnæmur, hvers vegna ætti hann þá
að skera af sér nefið? Af hverju ætti hann að neita sér um að stunda heimspeki?
Auðvitað verður að fallast á að texti Aristóklesar krefst ekki gríðarlegrar, ræki-
legrar kunnáttu í heimspeki. Það mætti raunar halda því fram að efnislegu rökin
sem hann kallar á séu alls ekki heimspekileg rök: Til þess að túlka textann þarf
maður að geta lagt mat á það hvort rök eru kjánaleg eða ekki en það er ekki sér-
stök heimspekileg færni. En þetta er lasburða uppástunga: Í tilviki Aristóklesar
er þetta ekki einungis spurning um að geta lagt mat á röksemdafærslu, heldur er
þetta spurning um að geta lagt mat á heimspekilega röksemdafærslu. Og ef það
að leggja mat á heimspekilega röksemdafærslu er ekki iðkun heimspekinnar, þá
veit ég ekki hvað það er að stunda heimspeki.
Það er samt satt að maður getur túlkað Aristókles án þess að hafa djúpa þekk-
ingu á heimspeki. En svo eru aðrir textar – Vegur sannleikans eftir Parmenídes,
bók Gamma í Frumspekinni, Níund VI 1, … – og túlkun þeirra, eða svo virðist
mér, krefst þess sannarlega að maður hafi góð tök á ýmsu býsna erfiðu í heim-
speki. (Á hinn bóginn er sumt í heimspeki – hagnýtt siðfræði, til dæmis – sem
krefst einungis eða ber aðeins vott um lágmarksfærni í heimspeki.)
Ég tel því að seinni rökin séu hóflega happasæl. Það eru einhverjar eyður sem
þarf að fylla í, nokkrir hrjúfir fletir sem þarf að hefla, en í grunninn þá halda
rökin. Hygginn heimspekisagnfræðingur ber kennsl á að heimspekin sjálf er oft
gagnlegt eða jafnvel bráðnauðsynlegt verkfæri í hans iðngrein og mun því sjálfur
sem túlkandi glíma við heimspekilegar hugmyndir og heimspekileg rök.
***
Ég hef engar ályktanir að draga af þessum augljósu sannindum. En ég skal bæta
við fjórum stuttum athugasemdum.
Þótt ég sé, í fyrsta lagi, sannfærður um að góður heimspekitúlkandi muni sjálfur
fást við heimspeki, þá held ég ekki að heimspekisaga sé í þessu tilliti sérstök
tegund af fræðigrein. Þvert á móti getur allt sem ég hef sagt um sögu heimspek-
innar verið sagt mutatis mutandis27 um hvaða túlkun aðra sem er. Satt best að
26 [Sjaldséður fugl (Þýð.)]
27 [Að breyttu breytanda (Þýð.)]
Hugur 2019-Overrides.indd 43 21-Oct-19 10:47:03