Hugur - 01.01.2019, Side 68

68 Klas Grinell
þessarar nýplatonsku heimspeki og dulspekinnar, í íslömskum, persneskum bún-
ingi. Sjálfur leit hann ekki á starf sitt sem endurnýjun heldur sem endurlífgun
hinnar pýþagórísku speki sem bæði Platon og Aristóteles hefðu varðveitt. Ætlun-
in var að ráðast í uppgjör við afbökun aristótelesarsinna á þeirri sönnu speki sem
væri að finna í fornum heimildum.
Þessi túlkun setur Suhrawardi í einkar mikilvæga stöðu þegar rætt er um arf-
leifð fornaldarinnar og hvernig hún þróaðist. En jafnvel þótt ekki sé fallist á þessa
túlkun er ekkert í rannsóknum á íslamskri heimspeki eða á verkum Suhrawardis
sem gefur tilefni til að ætla að hann skipti einungis máli í íslömsku samhengi.
Samantekt
Að rita söguna aftur á bak út frá mælikvörðum sem hafa átt þátt í að móta sam-
tímann – það er ein leið til þess að fást við íslamska heimspeki. Þá heldur maður
sig við frásagnarform sem líta til samtímans og tekur aðeins með þá íslömsku
heimspekinga sem höfðu áhrif á evrópska hugsun. Því fylgja engir gildisdómar
né gefur það tilefni til þess að fella neina slíka. Söguleg þýðing hugsuðanna er
landfræðipólitískt ákveðin og veltur ekki á gæðum innihaldsins.
Enda þótt bækur um heimspekilegan kanón virðist fylgja arfleifð Platons og
Aristótelesar í gegnum söguna – sögu sem í ljósi þess sem hér hefur verið rakið
ætti að hafa Suhrawardi og uppljómunarhefðina innanborðs – snúast þær allar
þess í stað um uppruna vestrænnar samtímahugsunar. Ef til vill mætti þá færa rök
fyrir því að láta uppljómunarheimspekinni bregða fyrir í baksýn í umfjöllun um
gyðinglegan kabbalisma sem var áhrifamikill t.d. í Evrópu á 17. öld. Þar að auki
gæti hún vakið áhuga ef fjallað væri um ýmsar hugmyndir um philosophia perennis,
sem m.a. Frithjof Schoun (1907–1998) og Henri Corbin boðuðu og má líta á sem
eins konar dulspekihefð á 20. öld.
Jafnvel kanónísk túlkun á fornaldararfinum hefur margt að græða á því að
taka með í reikninginn umræðuna um sama efni innan íslamskrar heimspeki.
Suhrawardi vekur áhugaverðar og mikilvægar spurningar um hvaða skilning við
leggjum í platonska og aristótelíska hugsun, enda þótt maður þurfi ekki að hafa
áhuga á heimspeki hans sem slíkri.
Blandi maður saman framfaramiðaðri sögu og upprunasögu – sem er það sem
meira eða minna allir handbókahöfundar gera – er nokkuð auðvelt að komast
að þeirri niðurstöðu að dregið hafi úr gæðum íslamskrar heimspeki um leið og
kristnir heimspekingar lokuðu eyrunum fyrir henni. Þannig búum við okkur til
þá mynd af kanóni okkar að hann samanstandi af bestu textunum fremur en að
sægur sögulegra tilviljana hafi ráðið því hvernig hann er settur saman. Annars
vegar styrkjum við þannig útgáfu skynsemishyggjunnar af sögu heimspekinnar
í The Cambridge companion to Arabic philosophy, ritstj. Peter Adamson og Richard C. Taylor
(Cambridge: Cambridge University Press, 2005), 97 o.áfr. Sú mynd sem íslamskir heimspek-
ingar höfðu af Platoni og Aristótelesi – eða Aflatun og Aristutalais – dró mjög dám af þess-
um nýplatonsku túlkunum, þar sem litið var á nokkrar af Níundum Plótinosar sem guðfræði
Aristótelesar.
Hugur 2019-Overrides.indd 68 21-Oct-19 10:47:05