Andvari

Årgang

Andvari - 01.01.2017, Side 101

Andvari - 01.01.2017, Side 101
100 HJALTI HUGASON ANDVARI Vegna þess, að þær eru gersamlega frábrugðnar öllum öðrum ræðum, sem birzt hafa á íslenzku: Þær standa þeim öllum ofar og framar. Allir íslenzkir ræðuhöfundar hafa lagt aðal-áherzluna á dauðann og undir- búninginn undir hann. Þeir hafa hafið trúna upp yfir vonina, kærleikann og svo náttúrlega skynsemina. Séra Páll hefur vonina og kærleikann upp yfir trúna og einnig líka skyn- semina. Samkvæmt þessu lítr hann alt öðrum augum á kenningar kirkjunnar og ýmsar ritningar greinar enn allir aðrir íslenzkir guðfræðingar, sem komið hafa fram í dagsbirtuna. Annars talar hann fremr sjaldan um trúna, nema trú einstaklingsins á mátt sinn og megin og framför mannfélagsins. Þegar þessa trú vantar, er maðurinn gersamlega trúlaus, segir höf.99 Þarna talaði einn af fulltrúum frelsis- og frjálsræðishreyfingar Suður- Þingeyinga og staðfesti að húslestrabók Páls í Gaulverjabæ væri postilla nýs tíma. Þá taldi Guðmundur predikanirnar hvetjandi fyrir alla þar sem höf- undurinn væri hafinn yfir flokkadrætti, glöggskyggn og raunsær. Með tilliti til þess sem hér hefur komið fram er þó vissulega vafasamt að Páll hafi verið hafinn yfir flokkadrætti. Þá taldi Guðmundur að ræður Páls einkenndust af framúrskarandi skáldlegum samlíkingum. Þrátt fyrir að höfundurinn væri ekki eins mælskur og til dæmis Jón Bjarnason.100 Gekk hann þar vissulega lengra í lofinu en Matthías Jochumsson og Valdimar Briem höfðu gert. Síðar ritaði Guðmundur: Hverjar hugsjónir lifa annars lengst í heimi bókmentanna? Það eru hugsjónir spekinnar, kærleikans og skáldlistarinnar. — Rödd þessarar þrenningar andar hlýjum blæ gegnum alla Páls-postillu; […]101 Síðar (1896) brást Guðmundur svo við dómum Friðriks J. Bergmann, Jóns Helgasonar og að nokkru leyti Jóns Bjarnasonar um postilluna. Lét hann þá svo um mælt: Bókin er andleg lækningabók, klædd í búning skarpsýnna athugana og skáld- legra samlíkinga. Hún hefir jörðina undir fótum sér og himininn yfir höfðinu, og heldr sér við jörðina og skiljanlega hluti. Hún prédikar trú af innilegri sannfæringu — trúna á lífið, þ.e. trúna á sigr hins góða, trúna á sigr ljóssins og vizkunnar yfir myrkrinu og fávizkunni.102 Guðmundur áleit muninn á Páli Sigurðssyni og gagnrýnendum hans felast í að þeir síðarnefndu teldu að skilyrði þess að komast inn í Guðs ríki væri að trúa fastákveðnum kennisetningum, sem og að þeir sæju Guðs ríkið fyrir sér sem fjarlægt hamravígi sem mögulegt væri að reka fólk inn í með óttann að svipu. Sýn Páls væri á hinn bóginn allt önnur:
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167

x

Andvari

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.