Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Qupperneq 2

Frá gestaritstjórum
4 ..
dreifðum byggðum er áhugavert að Eyrún M. Rúnarsdóttir sýnir fram á að sállíkamleg
líðan unglinga er almennt betri utan höfuðborgarsvæðisins að teknu tilliti til kyns,
efnahags fjölskyldu og vinatengsla. Anna Guðrún Edvardsdóttir, Óskar Kristjánsson
og Hugrún Harpa Reynisdóttir sýna hins vegar fram á hvernig ríkjandi karlmennsku-
hugmyndir í dreifðari byggðum valda álagi hjá ungum karlmönnum, jafnframt því að
hindra þá í að leita sér aðstoðar.
Þótt áhrif vegasamgangna og samgöngubóta í dreifðum byggðum hafi talsvert verið
rannsökuð hér á landi hefur samfélagslegum áhrifum flugsamgangna lítt verið sinnt.
Þóroddur Bjarnason, Jón Þorvaldur Heiðarsson og Guðný Rós Jónsdóttir lýsa því
hvernig skipulag alþjóðaflugs hefur jaðarsett dreifðar byggðir á Íslandi og sýna fram á
tækifæri og áskoranir þess að koma á beinu millilandaflugi frá öðrum landshlutum en
suðvesturhorninu.
Rannsóknir á sjávarbyggðum hafa verið fyrirferðarmiklar í íslenskir byggðafræði
en megináherslan hefur þó verið á kvótakerfið og aðra þætti sem grafið hafa undan
byggðafestu þeirra á síðustu áratugum. Minna hefur verið fjallað um samspil stjórn-
valdsaðgerða, útgerða og fjármálafyrirtækja í árdaga íslenskra sjávarbyggða og er
því söguleg greining Helga Skúla Kjartanssonar á félagslegu framtaki í atvinnulífi á
Eskifirði 1925–1937 mikilvægt framlag til skilnings á sjávarbyggðum samtímans. Að
frátöldum rannsóknum á byggðaáhrifum háskólastofnana hefur hins vegar lítið verið
fjallað um þau opinberu störf sem skipta miklu máli á vinnumarkaði víða um land.
Hjördís Sigursteinsdóttir sýnir að þótt landfræðileg staðsetning hafi ekki bein áhrif á
streitu starfsfólks hins opinbera er slík streita meiri í landsbyggðarsveitarfélögum þegar
tekið er tillit til fjárhagsstöðu sveitarfélaganna.
Aðflutningur fólks af erlendum uppruna hefur haft mikil áhrif á byggðaþróun víða
um land og staða og líðan innflytjenda á vinnumarkaði skiptir miklu máli um fram-
tíðina. Vífill Karlsson og Bjarki Þór Grönfeldt sýna fram á mikilvægan mun á stöðu
innflytjenda á vinnumarkaði eftir búsetu. Staða innflytjenda er almennt verri en þeirra
sem eru af íslenskum uppruna en ánægja innflytjenda með tekjur og búsetu er þó meiri í
dreifum byggðum en á höfuðborgarsvæðinu. Í dreifðum byggðum eru innflytjendur sem
vinna við sjávarútveg þó síður ánægðir en innflytjendur sem vinna við ferðaþjónustu
eða landbúnaðarstörf. Kolbeinn Stefánsson sýnir hins vegar fram á að búsetumynstur
pólskra innflytjenda í Reykjavík er talsvert frábrugðið búsetumynstri borgarbúa með ís-
lenskan bakgrunn. Í ákveðnum hverfum borgarinnar er umtalsverð samþjöppun pólskra
innflytjenda sem hafa búið hér stutt og hafa lægri tekjur en innflytjendur sem hafa búið
lengur hér á landi og hafa hærri tekjur dreifast í tiltekin úthverfi.
Fjölbreytni þeirra greina sem birtast í þessu sérhefti endurspeglar vaxandi áhuga fé-
lagsvísindafólks úr ólíkum fræðigreinum á byggðavinkli margvíslegra samfélagslegra
viðfangsefna. Það er von okkar að útgáfa sérheftisins geti verið liður í því að styrkja
íslenskar byggðarannsóknir til framtíðar.
Þóroddur Bjarnason og Anna Guðrún Edvardsdóttir