Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Qupperneq 33

Jónína Einarsdóttir og Guðbjörg Linda Rafnsdóttir
33 ..
ferðaþjónustu, en hann borgaði samkvæmt kjarasamningum ef sjálfboðaliði sinnti ferðaþjónustunni.
Viðmælendur voru margir meðvitaðir um ásókn í að verða sjálfboðaliði á hestaleigum og einn benti
á að hestaleigur „pukrist“ með sjálfboðaliða.
Viðmælendur voru nokkuð sammála því að sjálfboðaliðar ættu ekki að ganga í störf faglærðra
svo sem iðnaðarmanna, en á því reyndust þó vera undantekningar. löggiltur smiður vann t.d. kaup-
laust að viðhaldi húsnæðis sem átti að nota í þágu samfélagsins, hjálpaði granna við endurbyggingu
eftir bruna og notaði fagþekkingu sína til að afla fjár fyrir sjálfboðasamtök í sinni heimabyggð. Bent
var á gamla hefð til sveita að hjálpast að við byggingarvinnu og voru nefnd dæmi um að slík aðstoð
tíðkaðist enn.
Þegar rætt var um hvort það væri ásættanlegt að sjálfboðaliðar sinntu störfum sem féllu undir
efnahagslega starfsemi, upplýsti einn viðmælanda sem starfaði í heilbrigðisgeiranum að það væru
byggðir án útfararstofu og að sækja þjónustuna langt að kostaði talsvert. Viðkomandi kistulagði
því einstaka sinnum „og svo vantaði prestinn aðstoð í kapellunni – og þá var ég orðin sjálfboðaliði
Þjóðkirkjunnar.“ Viðkomandi fannst varla hægt að amast út í þessa greiðasemi: „Þetta bindur okkur
saman, það eru ekki hundrað manns að deyja.“
Vafasöm fjármögnun
Viðmælendur voru almennt sammála um að það væri enginn munur á því hvort innlendir eða erlend-
ir sjálfboðaliðar gengju í störf launafólks og skekktu þannig samkeppni á vinnumarkaði. Mörgum
þótti þó í lagi að hin ýmsu félög byggðarinnar sinntu störfum, sem mætti flokka sem störf á vinnu-
markaði, ef það væri gert til fjáröflunar góðra mála. Kvenfélagskonur í tveimur af þeim byggðum
sem voru heimsóttar hafa varast að taka að sér veitingarekstur eða bakstur í sjálfboðavinnu eftir að
veitingafólk og bakarar komu í byggðina. Það gerðist þó að heimafólk og aðrir vildu „gamaldags-
kökur“ frekar en bakarakökur. Það má því ætla að í slíkum tilfellum veiti kvenfélögin þjónustu sem
bakaríð veitir ekki, þótt strangt til tekið sé verið að ganga í störf sem falla undir fagþekkingu og
efnahagslega starfsemi.
Það þótti almennt óásættanlegt að kalla á björgunarsveitir til að gæta „misvitra ferðalanga“ við
eldgosin á Reykjanesinu. Björgunarsveitarmaður upplýsti að sveit hans hefði aflað sér góðra tekna
fyrir vaktir á svæðinu, en erfitt væri að vera frá vinnu til lengri tíma. Vinna björgunarsveita að ör-
yggismálum, t.d. vegna vélhjólakeppni, aðstoð við kvikmyndatökur, lokanir vega og önnur varsla
fyrir lögregluna þótti sumum vafasöm fjáröflun. Dyravarsla á skemmtunum í fjáröflunarskyni væri í
lagi, enda „vill það enginn.“ Dæmi eru um að björgunarsveitir veiti dráttarþjónustu til fjáröflunar en
þá verður sá sem selur slíka þjónustu án viðskipta.
Yrði annars ekki gert
Margir nefndu að það væri í lagi að sjálfboðaliðar, innlendir jafnt sem erlendir, sinntu verkefnum
sem væru samfélaginu til góða en yrðu annars ekki framkvæmd. Það ætti við um störf sem enginn
myndi greiða laun fyrir. Hér voru nefnd störf við viðhald og uppbyggingu menningarverðmæta og
umhverfistengda starfsemi, skógrækt og hreinsanir af ýmsum toga.
Dæmi voru um að sjálfboðaliðar hefðu unnið að varðveislu menningarminja og uppbyggingu safna
í byggðunum. Heimafólk undirstrikaði að án sjálfboðavinnu hefði menningararfur farið forgörðum
og að ekkert hefði orðið að opnun safna. Þessi verkefni falla undir starfsemi þar sem viðmælendum
þykir sjálfsagt að styðjast við vinnu sjálfboðaliða. Styrkir sem höfðu fengist voru nýttir til að greiða
fyrir sérhæfðari vinnu og efniskostnað. Viðmælandi í mennignarstjórnun gagnrýndi þó það sjónar-
mið að sjálfboðavinna væri sjálfsögð innan menningargeirans, þar sem í því fælist að menningarmál
væru nokkurs konar tómstundagaman.