Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Blaðsíða 53

Ragnheiður Hergeirsdóttir, Guðný Björk Eydal og Sólveig Þorvaldsdóttir
53 ..
einu sinni á ári. Einnig að yfirmenn gætu fylgt því eftir að forstöðumenn og starfseiningar viðhéldu
þekkingunni, þannig mætti senda út tékklista reglulega til að fylgja eftir, taka áætlanir upp árlega og
yfirfara þær og uppfæra.
Þetta kom skýrt fram hjá sviðsstjóra:
Það er bæði mikilvægt fyrir stjórnanda og starfsfólk og ætti líka að vera hluti
af innleiðingu þegar nýtt fólk kemur til starfa að fara yfir þær verklagsreglur og
gátlistana sem við gerðum í námskeiðinu. Boðleiðir og forgangsröðun koma þar
fram og eru svo mikilvæg þegar áföll verða, það verður að vera skýrt hvaða um-
boð þú hefur.
Umræða
Félagsþjónusta sveitarfélaga er mikilvægur hluti af almannavarnaviðbragði og gegnir margvíslegum
hlutverkum á tímum áfalla. Hún býr yfir mikilli þekkingu á viðnámsþrótti og tjónnæmi samfélagsins
og þekkir vel bæði innri og ytri þætti sem þar hafa áhrif. Hún er dagsdaglega í tengslum við hópa
sem þurfa fjölbreytta þjónustu, þar með talið umönnunarþjónustu. Félagsþjónusta sveitarfélaganna
býr yfir fjölbreyttum úrræðum og þekkingu á aðferðum til að styðja fólk á öllum stigum viðlaga-
hringrásarinnar. Rannsóknir bæði hérlendis og erlendis hafa ítrekað sýnt fram á mikilvægi þess að
geta félagsþjónustu sé nýtt til fulls vegna samfélagslegra áfalla, lagarammi um samstarf félagsþjón-
ustu og almannavarna sé skýr og félagsþjónusta vinni eigin viðbragðsáætlanir og taki virkan þátt í
samstarfi viðbragðsaðila og æfingum með þeim (Bolin og Stanford, 1998; Eydal o.fl., 2016; Gille-
spie, 2010; Newburn,1993; Pyke og Wilton, 2020; Pyles, 2007; Rapeli o. fl., 2018; Tierney, 2014;
Zakour, 2010). Norræn samanburðarrannsókn sýndi fram á að hér á landi vantar enn upp á samþætt-
ingu þjónustu við tjónnæma hópa, en þörfin er sjaldan brýnni en á áfallatímum (Rapeli o.fl., 2022).
Í greininni var fjallað um tilraunaverkefni sem unnið var með félagsþjónustu átta sveitarfélaga
í Árnessýslu. Verkefnið bar heitið Almannavarnaverkefni og var unnið veturinn 2021–2022, en
því var ætlað að efla þekkingu, verkferla og færni starfsfólks félagsþjónustu vegna samfélagslegra
áfalla. Verkefnið byggði á fræðslu um skipulag almannavarna, verkefni og hlutverk félagsþjónustu
á tímum samfélagslegra áfalla og gerð leiðbeininga og gátlista fyrir félagsþjónustu auk verkefna og
skrifborðsæfinga þar sem starfsfólk félagsþjónustu tókst á við hagnýt og raunhæf viðfangsefni út
frá ákveðnum sviðsmyndum samfélagslegra áfalla. Hér var í upphafi greinar spurt hvaða lærdóma
mætti draga af tilraunaverkefni Almannavarna Árnessýslu og hvernig þeir gætu nýst öðrum sveitar-
félögum.
Í september 2023 var unnin viðtalsrannsókn þar sem rætt var við fimm lykilstjórnendur úr hópi
þeirra sem tekið höfðu þátt frá Sveitarfélaginu Árborg í þeim tilgangi að leggja mat á hvernig til
hefði tekist. Viðmælendur töldu allir að skapa þyrfti rými á hverjum vinnustað til að sinna fræðslu
og þjálfun starfsfólks og að lærdómsferlinu væri skapaður sess. Þeir voru sammála um að það þyrfti
að vera í höndum stjórnenda að leiða verkefnin, halda utan um þau og fylgja þeim eftir.
Niðurstöðurnar sýna að vinnulagið sem beitt var í verkefninu er gagnlegt fyrir starfsfólk félags-
þjónustu og að fræðsla og þjálfun þar sem virk þátttaka starfsfólksins móti viðfangsefni og nálgun
námskeiðsins á hverjum tíma og á hverjum stað er grundvallaratriði fyrir árangur. Þá töldu viðmæl-
endur mikilvægt að þau sem ættu að nota verkferlana og gátlistana kæmu að gerð þeirra og leið-
beiningar yrðu að byggja á þeim veruleika sem þær ættu að þjóna. Einnig undirstrika niðurstöðurnar
mikilvægi þess að starfsfólk félagsþjónustu eigi gott samstarf við aðra viðbragðsaðila í samfélaginu
og taki þátt í æfingum almannavarna til að tryggja að aðilar þekki hlutverk og dagleg viðfangsefni
hver annars. Einnig bentu viðmælendur á að mikilvægt væri að leiðbeiningar um gerð viðbragðsá-
ætlana fyrir félagsþjónustu væru miðlægar svo að starfsfólk félagsþjónustu gæti auðveldlega lagt lið
í öðrum sveitarfélögum á tímum vár; sem dæmi var nefnt að gott væri að Barna- og fjölskyldustofa
hefði hlutverki að gegna á sviði barnaverndar.