Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Qupperneq 83

Anna Guðrún Edvardsdóttir, Óskar Kristjánsson og Hugrún Harpa Reynisdóttir
83 ..
Miðað við hversu mikla áherslu viðmælendur í einstaklingsviðtölunum lögðu á tilgangsleysi náms
hjá drengjum kom það á óvart að þátttakendur í rýnihópaviðtölunum töldu svo ekki vera. Því má
segja að slök mæting, brottfall og skipulagsleysi í námi megi frekar rekja til tímaskorts og þreytu
vegna of mikils álags heldur en að þeir sjái ekki tilgang með náminu en flestir höfðu nokkuð skýra
sýn á hvað þeir vildu taka sér fyrir hendur í framtíðinni. Sú niðurstaða kom á óvart þar sem rann-
sóknir hafa sýnt fram á að ástæður fyrir brottfalli drengja væru vegna skipulagsleysis og áhugaleysis
á námi almennt (Gísli Gylfason og Gylfi Zoega, 2021; Stefán Árni Pálsson, 2020). Niðurstöður
spurningakönnunarinnar styðja niðurstöður rýnihópaviðtalanna.
Andleg líðan og tilfinningar virðast ekki vera umræðuefni hjá drengjunum í rýnihópunum og töldu
þeir að ýmsar staðalímyndir um hvernig drengir eigi að hegða sér hafi áhrif og voru viðmælendur
einstaklingsviðtalanna sammála því. Í þessu viðhorfi birtist orðræðan um dreifbýliskarlmennsku sem
virðist vera allsráðandi í samfélaginu; þ.e. drengir mega ekki sýna tilfinningar og alls ekki ræða þær.
Það sé álitið veikleikamerki að leita sér aðstoðar vegna andlegrar líðan og eins og kom fram í rýnihópa-
viðtölunum eiga drengir bara „að vinna það af sér“ eins og einn þátttakandinn komst að orði.
Þessi orðræða styður við þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á dreifbýliskarlmennsku
(Ambjörnsson, 2021; Areschoug, 2019; Bye, 2009) um þær viðteknu hugmyndir um hvernig dreif-
býliskarlmaðurinn á að vera. Viðmælendur í einstaklingsviðtölunum töldu stúlkur leita sér fyrr að-
stoðar, drengirnir gerðu það ekki fyrr en allt væri komið í óefni. Þá voru aðilar ósammála um að-
gengi að aðstoð eða upplýsingum um úrræði vegna andlegrar líðan en þátttakendur í rýnihópunum
voru sammála um að erfitt væri að leita eftir aðstoð og að upplýsingar um slíkt væru ekki sýnilegar
en viðmælendur einstaklingsviðtala töldu svo vera. Niðurstöður úr spurningakönnuninni styðja hins
vegar við upplifun þátttakendanna í rýnihópaviðtölunum um erfitt aðgengi að upplýsingum.
Þátttakendur í rýnihópaviðtölunum töldu að samfélagslegar kröfur um að drengir eiga að standa
sig vel alls staðar hafi neikvæð áhrif á andlega líðan og erfitt sé að viðurkenna að geta ekki uppfyllt
þær kröfur. Það virðist því vera að ungir karlmenn séu að reyna að standa undir ríkjandi orðræðu um
hinn sterka karlmann sem þarf enga aðstoð en slík orðræða tengist hugmyndum um dreifbýliskarl-
mennsku (Ambjörnsson, 2021; Areschoug, 2019; Bye, 2009). Þessi atriði þarf að hafa í huga þegar
skipuleggja þarf upplýsingagjöf og aðgengi að sálfræðilegri þjónustu þannig að ungir karlmenn
upplifi það ekki sem veikleikamerki að leita sér aðstoðar og átti sig á því að því fyrr sem leitað er
eftir aðstoð, því betra.
Aðilar voru sammála um að umfjöllun, framkoma og viðhorf til ungs fólks ætti að vera á jafn-
réttisgrundvelli. Þá voru aðilar sammála um að vinnumarkaðurinn væri kynjaskiptur, ólík viðhorf til
kvenna- og karlastarfa væri til staðar og einnig væri kynjamunur í vali á námi þar sem stúlkur velja
háskólanám og drengir iðn- og tækninám eða vinnumarkaðinn. Þessar niðurstöður eru í samræmi við
niðurstöður rannsókna um náms- og starfsval kynjanna og endurspeglar þá viðteknu dreifbýliskarl-
mennsku sem einkennir samfélagið (Guðbjörg Vilhjálmsdóttir, 2004; Hermína Huld Hilmarsdóttir
og Ingólfur Ásgeir Jóhannesson, 2021; Bye, 2009). Birtingamynd þess er sú virðing sem borin er
fyrir kvenna- og karlastörfum sem endurspeglast í því að þó að konur fari í karlastörf og karlar í
kvennastörf, sé viðhorfið til slíks ekki það sama. Það þykir flott að konur fari í karlastörf en litið er
svo á að karlar eigi ekki að fara í kvennastörf. Þessi skilaboð samfélagsins ýta undir það að ungir
karlar leitist við að mennta sig innan hefðbundinna karlastarfa (Bye, 2009).
Að lokum voru báðir aðilar sammála um að ungt fólk sæi fyrir sér Sveitarfélagið Hornafjörð sem
framtíðarbúsetukost sæi það fram á að geta fengið starf við hæfi eftir nám. Það bendir til að ungt
fólk sé að hugsa um framtíð sína og mátar sig við ýmsar sviðsmyndir eftir því hvaða leið það velur.
Samhljóm þegar kemur að kynjasjónarmiðum er að finna í niðurstöðum spurningakönnunarinnar.
Þó svo að rannsóknin hafi einungis verið framkvæmd í einu sveitarfélagi á Íslandi og að lágt svar-
hlutfall í spurningakönnuninni hafi valdið vonbrigðum gefur hún samt ákveðnar vísbendingar um
stöðu og líðan ungra karlmanna í landsbyggðasamfélagi. Að auki vekur hún upp ýmsar spurningar
um málefni, ekki bara ungra karlmanna, heldur einnig ungs fólks í dreifðum byggðum landsins.