Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Side 84

Staða og líðan ungra karlmanna í landsbyggðarsamfélagi
84 ..
Lokaorð
Í upphafi rannsóknarinnar var sett fram rannsóknarspurningin: Á hvaða hátt hafa samfélagsleg gildi
og orðræða áhrif á frammistöðu og líðan ungra karlmanna í því samfélagi sem þeir búa og hvernig
birtist það í námsgengi þeirra, líðan og framtíðaráformum? Spurningar í könnuninni voru mótaðar
til að svara þessari rannsóknarspurningu en einnig voru niðurstöður einstaklings- og rýnihópaviðtala
nýttar við spurningagerðina. Með því vildu rannsakendur skoða hvort munur væri á svörum þeirra
sem tóku þátt í viðtölunum og þeirra sem svöruðu spurningakönnuninni. Þá beindist spurninga-
könnunin einnig að ungum konum í sveitarfélaginu og var það meðal annars gert til að kanna hvort
mismun væri að finna í svörum eftir kyni. Mikinn samhljóm er að finna í svörum úr einstaklings- og
rýnihópaviðtölunum og spurningakönnuninni. Sá munur sem kom fram á milli kynja birtist helst í
orðræðunni um andlega líðan.
Svarið við rannsóknaspurningunni er að hin samfélagslegu karllægu gildi og orðræða hafa áhrif
á frammistöðu og líðan ungs fólks, sérstaklega unga karlmenn. Þær hugmyndir um karlmennsku
sem virðast vera ríkjandi í þessu sveitarfélagi falla undir hugmyndir um dreifbýliskarlmennsku þar
sem sjálfsmynd karla er tengd hefðbundnum karlastörfum, hefðbundnum viðhorfum til kynjanna og
leggur áherslu á hinn sterka karlmann sem ber ekki líðan og tilfinningar sínar á torg. Þessi niðurstaða
er í samræmi við það sem Massey (1994) sagði um tengsl staðar og sjálfsmyndar, það er að staður
er kynjaður og þar mótast kyngervi og hugmyndir um karlmennsku og kvenleika. Þetta kemur fram
í viðhorfi, skoðunum og líðan ungra karlmanna og er í samræmi við þær fjölmörgu rannsóknir sem
vitnað var til í greininni.
Þátttakendur sjá bæði kosti og galla við samfélag sitt og eru gagnrýnir á það. Niðurstöður rann-
sóknarinnar gefa til kynna að ungir karlmenn viðhaldi ríkjandi karllægu gildismati samfélagsins
og hugmyndum um dreifbýliskarlmennsku með því að reyna að standa undir þeim væntingum sem
gerðar eru til þeirra, þó svo að þeir séu ekki sammála þeim. Það bendir til að samfélagið sé að breyt-
ast og að ný kynslóð ungra karlmanna sé opnari fyrir öðrum tegundum af karlmennsku; svo sem um-
hyggjukarlmennsku. Þeir þurfa hins vegar að fá rými til þess að raungera þessar karlmennskuhug-
myndir og mikilvægt er að samfélagið skapi rými fyrir ungt fólk til þess að vinna að sínum málum
og að raddir þeirra fái að heyrast í samfélaginu. Það væri hægt að gera með því að samfélagið í heild
sýni málefnum ungs fólks meiri áhuga og tengi sig meira við ungt fólk og þeirra málefni.
Að því sögðu er ljóst að samfélagsleg gildi og orðræða hafa áhrif á frammistöðu og líðan ungs
fólks í því samfélagi sem þau búa en ungir karlmenn virðast frekar finna fyrir því en ungar konur.
Birtist þetta í orðræðunni um þá vinnumenningu sem virðist vera ríkjandi í samfélaginu; þ.e. ungt
fólk vinnur með námi og stundar íþróttir eða félagsstarf og krafan er um að standa sig vel í því sem
þau taka sér fyrir hendur. Birtingarmynd þessarar kröfu er að unga fólkið er þreytt sem bendir til
þess að það hafi of mikið á sinni könnu og upplifi álag sem virðist koma fyrst og fremst fram í námi.
Ungir karlmenn virðast upplifa að þessi krafa sé meiri gagnvart þeim en ungum konum og er það í
samræmi við það karllæga gildismat sem er ríkjandi í samfélaginu og tengist hugmyndum um dreif-
býliskarlmennsku.
Þegar kemur að orðræðunni um andlega líðan eru niðurstöður rýnihópaviðtala þar sem einungis
var rætt við unga karlmenn og spurningakönnunarinnar ekki samhljóma. Ungum karlmönnum líður
oft illa en í samræmi við samfélagslega orðræðu um dreifbýliskarlmennsku ræða þeir þessi mál ekki,
telja að almennt geri karlmenn það ekki og vita ekki hvert þeir geta leitað. Þess vegna þurfa upp-
lýsingar og aðgengi að sálfræðiþjónustu að vera skýrar og taka þarf tillit til að vegna samfélagslegrar
orðræðu standi unga fólkinu til boða að leita annað eftir aðstoð. Unga fólkið er hrætt við slúðrið sem
þau telja að sé eitt aðaleinkenni samfélagsins en rannsóknir hafa sýnt að það sé eitt einkenni lítilla
samfélaga (Anna Guðrún Edvardsdóttir, 2021; Jóhannesdóttir o.fl., 2021; Jóhannesdóttir og Skapta-
dóttir, 2023). Óttinn við að lenda á milli tannanna á fólkinu í samfélaginu og að standa ekki undir
þeirri karlmennsku sem ríkjandi er veldur því að ungir karlmenn leita sér síður aðstoðar.
Ljóst er þó að ungt fólk upplifir samfélag sitt sem opið og jákvætt og sér sveitarfélagið sem fram-