Morgunblaðið - 28.01.1988, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 28.01.1988, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐID, FIMMTUDAGUR 28. JANÚAR 1988 Fyrstu 66 árin var safnið í Alþingishúsinu sem þá var nýbyggt. Ljósmynd/Þjóðminjasafn fslands Eðli listasafna er að stækka við sig Ágrip af sögu Listasafns íslands NYOGglæsileg h úsakynni Listasafns íslands á Fríkirkjuvegi 7 verða tekin í notkun næstkomandi laugardag, 30. janúar. Saifnið heldur upp á 104 ára afmæli sitt síðar á þessu ári og þvi er ekki úr vegi að rifja upp helstu viðburði í langri sögu og minnast aðeins þeirra mörgu sem - hafa unnið ómetanlegt starf í þágu þess. Listasafn íslands var stofnað í Kaupmannahöfn í október 1884 og var aðalfrumkvöðull að stofnun þess Björn Bjarnarson, aðstoðar- maður fógeta, sem síðar varð alþingismaður og sýslumaður í Dalasýslu. Ekki er vitað með vissu hverjir voru meðstofjiendur hans en talið er að meðal þeirra hafi verið Edwald J. Johiísen, læknir frá Húsavík. / Björn ritsýrði ag gaf út mánaðar- ritið Heimdall árið 1884. í júlíhefti ritsins hvat^i hann til stofnunar olíumyndasafns þar sem fólk gæti notið myndlistar. Sagði þar m.a.: „Söfnin eru ekki aðeins til skemmt- unar, heldur einnig nauðsynleg og alveg ómissandi ef vísindi og fagrar listir eiga að blómgast..." Bjorn lét ekki sitja við orðin tóm og safnaði um 40 olíumálverkum eftir danska listamenn auk nokk- urra verka eftir norska, sænska og austurríska málara. Þau urðu að hluta til stofn safnsins en að auki bárust því meðal annars fjögur verk frá Kristjáni konungi IX og Friðriki krónprinsi; 12 grafísk verk og ein höggmynd eftir Norðmanninn Olav Olavson Glosimodt. Árið 1887 fólu forsetar Alþingis umsjónarmanni sínum, Jónasi Jóns- syni, að gera skrá yfir verk Lista- safnsins og teljast þau verk, sem þar eru upp talin, stofn safnsins. Einungis eitt íslenskt verk var þar á meðal, andlitsmynd Sigurðar Guð- mundssonar af Birni Gunnlaugs- syni. Á þeim tíma var íslensk samtímalist vart til og er það skýr- ingin á fæð fslenskra verka á fyrstu árum safnsins. Listasafninu var fljótlega komið fyrir í hinu nýbyggða Alþingishúsi við Austurvöll og bættist því fjöldi gjafa á sínum fyrstu árum. Helgi Sigurðsson (1815-1888) prestur á Melum ánafnaði safninu rúmlega 40 málverk og teikningar eftir sjálf- an sig. Árið 1889 sendi Thorvald- sensafnið í Kaupmannahöfn safninu 66 grafísk verk gerð eftir högg- myndum Bertels Thorvaldsens, þar af átta eftir hann sjálfan, og árið 1895 barst safninu stærsta gjöfin til þessa, 28 olíu- og vatnslitamynd- ir úr dánarbúi Edvalds J. Johnsen sem hann safnaði í Danmörku. Um aldamótin fóru íslenskir listamenn að koma meira og meira fram í sviðsljósið og barst fyrsta íslenska höggmyndin árið 1902. Var það mynd Einars Jónssonar, Útlagar. Verk voru ekki keypt til safnsins fyrr en árið 1915 að fimm myndir eftir Ásgrím Jónsson, Jóhannes S. Kjarval og Þórarin B. Þorláksson voru keyptar fyrir fé frá ríkinu. Illufi Þjóðminjasafns Allt fram til ársins 1915 var Listasafn íslands sjálfstæð stofnun en þá fól Alþingi Matthíasi Þórðar- syni, þjóðminjaverði, umsjón allra málverka í eigu Alþingis eða ríkis. Og samkvæmt tillögu þjóðminja- varðar var í janúar 1916 ákveðið að: „Listasafn íslands, hér undir telst málverkasafn landsins og önnur listaverk sem landið á, skal vera • undir umsjón þjóðmenjavarðar og vera ein deild af Þjóðmenjasafninu. ÖIl listaverk, sem landið síðar kann að eignast, skulu jafnóðum lögð til listasafhsins, sem deilist í tvær undirdeildir, málverkasafn oghögg- myndasafn." Þá var enginn starfsmaður til að Ljósmynd/Listasafn fslands Björn Bjarnarson, stofnandi Listasafnsins. skrásetja þær myndir sem safninu bárust eða þær sem fyrir voru en Íær voru orðnar á þriðja hundrað. árslok 1915 hóf Matthías að skrá safnið sem hafði síðast verið skráð 28 árum áður, káð 1887. Skrá hans birtist árið 1920 og þar skiptir hann safninu ekki í tvær deildir eins og lög kváðu á, heldur þrjár; Málverka- safn, Höggmyndasafn og Ljós- mynda- og prentmyndasafn. Fjórðu deildinni bætti hann svo við árið 1918, Listiðnaðarsafni, og er ekki vitað til þess að hann hafi haft leyfi stjórnvalda til þessa. í Ljósmynda- og prentmyndasafn skráði hann meðal annars 13 grafísk verk úr stofngjöf safnsins. í upphafi 20. aldar var hafm bygging Safnahússins við Hverfis- götu og skyldi það rúma öll söfn landsins; Landsbókasafn, Þjóð- skjalasafn og F'orngripasafn, auk Listasafnsins. Árið 1909 var bygg- ingin fullgerð en þá kom í ljós að ekki var rúm fyrir Listasafnið og var það því áfram í Alþingishúsinu. Listasafn ríkisins Árið 1928 samþykkti Alþingi lög um Menntamálaráð og Menningar- sjóð og var aðalfrumkvöðull þeirra Jónas Jónsson frá Hriflu, þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra. í lögunum um Menntamálaráð segir að hlutverk þess sé að kaupa listaverk fyrir það fé sem til þess sé veitt á fjárlögum og að hafa yfirumsjón með listaverkasafni landsins og undirbúa byggingu listasafns. Tekjustofn Menningar- sjóðs skyldi vera allar tekjur af seldu áfengi sem væri flutt ólöglega til landsins og skyldi hluta þeirra varið til kaupa á listaverkum. Með hinum nýju lögum var Lista- safnið sett undir beina stjórn Menntamálaráðs og hlaut þar með nokkurt sjálfstæði að nýju. Nafni þess var breytt í Listasafn ríkisins en Matthíasi Þórðarsyni eftir sem áður falin umsjón þess og hélt hann því starfi allt til ársins 1950. Hin nýja skipan mála hafði þó engin áhrif á húsnæðismál safnsins sem voru í miklum ólestri. Mikið af verkum safnsins var í geymslu í Arnarhvoli, en töluverður hluti þeirra var þó áfram til sýnis í Al- þingishúsinu. Þá voru fáein verk- anna til sýnis í Safnahúsinu við Hverfisgötu meðan Þjóðminjasafnið var þar til húsa. Sá háttur hafði komist á, að lána verk úr safninu og jók Menntamála- ráð þau útlán til mikilla muna. Voru verkin send í skóla og aðrár ríkisstofnanir og er ekki trútt um að sum þeirra hafi lent á einkaheim- ilum. Vegna þessa reyndist Matt- híasi oft erfitt að fylgjast með því hvaða listaverk Menntamálaráð keypti, því sum þeirra voru send jafnharðan í útlán og fékk hann þau aldrei í hendur til skráningar. Fyrir kom að verk voru greidd en aldrei afhent safninu og einnig heimilaði Menntamálaráð að gefa tvö stór verk úr safninu. Enn hefur Listasafninu ekki tekist að inn- heimta öll þau verk er voru lánuð út á þessum árum. Því hefur verið um kennt að Menntamálaráð hafi verið pólitískt skipað og sumir sem í því hafi ráð- ið hafi borið takmarkað skynbragð á myndlist. Á því voru þó undan- tekningar og má þar nefna þaú Ingiþjörgu H. Bjarnason, alþingis- Listasafn íslands fékk inni i nýbyggingu Þjóðminjasafns íslands 1950. Ljósmynd/I>jóðminjasafn fslands
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.