Morgunblaðið - 04.03.1999, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 04.03.1999, Blaðsíða 30
30 FIMMTUDAGUR 4. MARZ 1999 MORGUNBLAÐIÐ LISTIR Hver nóta er eins og perla Edda Erlendsdóttir píanóleikari brá sér heim frá París til þess að leika píanó- konsert nr. 27 K 595 eftir Mozart á tónleik- um Sinfóníuhljómsveitar Islands í kvöld. Margrét Sveinbjörnsdóttir hitti Eddu að lokinni æfíngu í Háskólabíói og fékk að heyra undan og ofan af konsertinum og fjölbreyttum verkefnum einleikarans. EG VILDI spila Mozart- konsert en var reyndar upphaflega með annan í huga. Núna er ég mjög þakklát þeim hjá Sinfóníunni, sem lögðu til að ég spilaði þennan," segir Edda þegar hún er spurð um verk- efni kvöldsins, síðasta píanókonsert tónskáldsins, sem frumflutti hann reyndar í eigin persónu á veitinga- húsi í Vínarborg í marsmánuði 1791. Það voru jafnframt síðustu tónleikar Mozarts á píanóið. „Mér fannst einhvern veginn að ég væri ekki orðin alveg nógu gömul tíi þess að spila þennan konsert, en ég vona það nú samt. Þetta er mjög þroskað verk, þó að Mozart hafi ekki verið nema tæplega 35 ára þegar hann samdi það. Mér finnst hann vera búinn að sameina alla sína hæfileika í þessu verki. Þetta er líka eitt af hans allra síðustu verkum, samið síðasta árið sem hann lifði. Það er svo margt í bréfum hans sem bendir til þess að hann hafi fundið fyrir því að dauðinn væri að nálgast, og það er líka greinilegt í þessu verki, hann er orðinn svo innilega sáttur við sjálfan sig og lífið," segir hún. „Það er mikil birta yfir þessu verki, það eru kannski ekki svo margar nótur, en hver nóta finnst mér vera eins og perla. Þessi konsert er ekki eins hlaðinn og konsertarnir sem hann skrifaði áð- ur, þeir voru meiri virtúósaverk og stærri, en þarna er hann kominn inn á aðra braut. Hann þarf ekki lengur að nota svo mörg orð. Einfaldleikinn er gegnumgangandi í öllum köflun- um, syngjandi, og líka í raun og veru léttleiki. Hann er sáttur, maður finnur ekki fyrir hugarangri hans lengur, en um leið er þetta alvarlegt verk," segir Edda. Hún segist hafa fengist töluvert við að spila verk frá þessum tíma. „Þetta er tímabil sem ég á auðvelt með að nálgast," segir hún og heldur áfram: „Ég hef til dæmis spilað Ha- ydn og Carl Philipp Emanuel Bach, en sá síðarnefndi er talinn hafa haft mikil áhrif á þá félaga Mozart og Haydn. Ég spilaði t.d. verk eftir Carl Philipp Emanuel Bach inn á geisladisk fyrir einum átta árum og vonandi verður næsti einleiksdiskur- inn minn með verkum eftir Haydn." Kennir í næsta húsi við höllina Edda er búsett í París og gegnir nú prófessorsstöðu við tónlistarskól- ann í Versölum. Þar hefur hún verið síðan 1996. „Ég kenni í næsta húsi við höllina," segir hún. Áður kenndi hún í Lyon í 11 ár. „Aimars eru verk- efnin mjög fjölbreytt og ég vil gjarn- an hafa það þannig. Eg geri mikið af því að spila kammermúsík og er alltaf öðru hverju með einleikstón- leika. Ég verð t.d. með einleikstón- leika í París í júní, á árlegri listahátíð í Sorbonne-háskólanum, þar sem að þessu sinni verður eingöngu leikin norræn píanótónlist. Þar verð ég með þrjú íslensk verk; eftir Jón Leifs, Sveinbjörn Sveinbjörnsson og Pál ís- ólfsson. Svo spila ég á tónlistarhátíð í Frakklandi í maí. I vor kem ég heim og tek þátt í tónlistarhátíðinni Bjartar sumarnæt- ur í Hveragerði og svo er ég auðvitað á kafí í að undirbúa og setja saman efnisskrá fyrir mina eigin kammer- tónlistarhátíð sem verður á Kirkju- bæjarklaustri 13.-15. ágúst. Mér finnst líka afskaplega gaman að spila EDDA Erlendsdóttir lítur sem snöggvast upp frá hljóðfærinu. Morgunblaðið/Golli með söngvurum, ég mun t.d. spila með Signýju Sæmundsdóttur í Hveragerði í sumar og með Sólrúnu Bragadóttur á Kiaustri. Svo er ég ný- búin að taka upp geisladisk með Olöfu Kolbrúnu Harðardóttur með íslenskum einsöngslögum, en hann kemur út í ágúst. Þátttakendur í hátíðinni á Kirkju- bæjarklaustri í ágúst eru, auk Eddu, Sólrún Bragadóttir sópransöngkona, Gerrit Schuil píanóleikari, Guðni Franzson klarinettuleikari, fiðluleik- ararnir Sigrún og Sigurlaug Eðvalds- dætur, Helga Þórarinsdóttir víólu- leikari og belgíski sellóleikarinn Luc Toten. Hátíðin er nú haldin í níunda sinn og skipar orðið fastan sess í tón- listarlífi sumarsins. Edda fagnar mjög þeirri grósku sem orðin er í tónlistarhátíðum hér á landi. „Áheyr- endahópurinn breikkar og það sem mér finnst sérstaklega mikilvægt er að þetta er atvinnuskapandi fyrir tónlistarmenn yfir sumartímann, sem hafa þá jafnvel meira næði til þess að æfa kammertónlist," segir hún. Eins og sjá má af ofantöldu þarf Edda Erlendsdóttir síst að kvíða verkefnaleysi og enn síður tilbreyt- ingaleysi. Eitt er þó enn ótalið, sem hún grípur í inn á milli annarra verk- efna. „Mér til upplyftingar er ég svo að splla tangó - með því móti fæ ég súrefni," segir hún. Sinfóníur kenndar við París og Skotland Á EFNISSKRÁ tónleika Sinfóníu- hljómsveitarinnar í kvöld eru, auk píanókonsertsins, sinfónía nr. 31 K 297 eftir Mozart, sem einnig hefur verið nefnd Parísarsinfóhían, og sinfóm'a nr. 3 í a-moll eftir Mendelssohn, einnig nefhd Skoska sinfónían. I tónleikaskrá segir að vart sé hægt að hugsa sér tvö tónskáid sem hafi átt ólfkari ævi en þá Moz- art og Mendelssohn, þó að báðir hafí þeir verið undrabörn á tóhlist- arsviðinu. Ævi Mozarts hafi verið stormasöm og oft þyrnum stráð en Mendelssohn hafi alla tíð verið lukkunnar pamfill; virtur, vinsæll og sterkefhaður. Parísarsinfóníuna skrifaði Moz- art eins og nafnið gefur til kynna á Parísarárum sínum 1777-1778. Hún er f þremur köflum. Sá fyrsti, Allegro assai, er hraður og fjör- legur og greinilega saminn undir áhrifum frá Mannheim. Annar kaflinn, Andante, er frekar hægur og angurvær. Sinfónían er óvenju- leg að því leyti að í hana vantar hefðbundinn menúett. Örstuttur lokakaflinn, Allegro, er glaðlegur og tilþrifamikill og þar nýtur strengjasveitin sfn í ríkum mæli. Mozart samdi fáein verk í París á þessu tímabili en aðeins eitt þeirra jdk á hróður hans hjá París- araðlinum, sinfonían K 297, sem frumflutt var 18. júní 1778. í tón- Ieikaskránni segir að flutningur þessa verks hafi sennilega verið það eina jákvæða sem fyrir tón- skáldið kom meðan á Parísardvöl- inni stóð en í bréfi til föður síns skrifaði hann um sinfóníuna: „... hún mun vafalaust falla þeim örfáu greindu Frökkum sem hana heyra í geð og jafhvel hálfvitarnir munu finna þar eitthvað við sitt hæfi." Gönguferð um skosku hálöndin Sinfónía nr. 3 í a-moll cll.ii- Mendelssohn, sem einnig hefur ver- ið nefnd Skoska sinfónían, er sfð- asta sinfónía tohskáldsins, sem lauk við að skrifa hana árið 1842. Um verkið segir m.a. f tónleikaskrá: „Sumarið 1829 kom Mendelssohn f fyrsta sinn til Bretlandseyja. Ferð- inni lauk með gönguferð um skosku hálöndin. Hann heimsótti Sir Walter Scott, fór til Inverness, Perth, loch Lomond og skoðaði meðal annars rústir kapellu Maríu Stuart. Sú upplifun varð kveikjan að hátíðlegu upphafsstefi fyrsta kafla (Allegro con moto - Allegro un poco agitato - Assai animato). Aðalstef kaflans byrjar hljóðlega og er náskylt upphafsstefinu en þriðja stefið birtist svo fijðtlega. Niðurlag kafians er viðamikið og stormasamt. Það er líkt og vindur- inn gnauði um rústir kapellunnar og endar kaflinn óvænt á upphafs- stefinu. Stuttur annar kafiinn (Vi- vace non troppo) er leifturhratt og hugvitssamlegt skersó. Klarihettan kynnir þar aðalstefið sem er ef til vill það í verkinu sem helst má (clja skoskt í anda. Þetta er ekki þjóð- lag, enda hafði Mendelssohn h'tinn áhuga á þeim og hafði að sögn megnustu andúð á sekkjapípuleik. Þriðji kafli (Adagio) er blíðlegur og ljóðrænn söngur sem nokkrum sinnum er rofinn af hátíðlegu her- göngustefi. Lokakaflann (Allegro vivacissimo - Allegro maestoso assai) nefndi Mendelssohn íyrst Al- legro guerriero, þ.e. „hernaðar-al- legro", og ekki er erfitt að ímynda sér ættflokkaerjur fyrri alda þegar hlýtt er á kaflann." Island-Orkn- eyjar, báðar leiðir im;ki i: Skáldsögur LANGSKAILL eftír Gregor Lamb, Birgisey, Orkneyjum, 1998, 326 bls. GREGOR Lamb er Skotum að góðu kunnur, ekki síst Orkney- ingum, en hann hefur skrifað margt um þjóðleg og sagnfræði- leg efni, ritað orðabók orkneyskrar mállýsku og lagt stund á rannsóknir á örnefnum Orkneyja og uppruna manna- nafna, svo eitthvað sé nefnt. Orkneyinga saga er að sönnu (bókmenntalegi) þráðurinn sem tengir ísland og Orkneyjar frá fornu fari, en reyndar má geta þess að nýveriðkomu út þýðing- ar Aðalsteins Ásbergs Sigurðs- sonar á ljóðum orkneyska skálds- ins George MacKay Brown; Veg- urinn blái nefnist bókin. Og Langskailí, sem er fyrsta skáld- saga Lambs, er uppfull af ís- lenskum þráðum: raunar má sjá glitta í íslenska orðið „Langskáli" í titlinum. Langskaili er rómansa, ekki á alveg ósvipuðum slóðum og sögu- legar skáldsögur Torfhildar Hólm eða sveitasögur Guðrúnar frá Lundi. Söguleg skáldsaga úr orkneyskri sveit á 15. öld. I for- mála og eftirmála er notuð kunn- ugleg brella þeirrar bókmennta- greinar: handrit kemur í leitirnar (á íslandi). Handritið skrifar ís- lendingurinn Erlendur Erlends- son, sögumaður verksins. Hann segir frá því er hann kemur að bænum Langskála í grennd við Marwick á Birsay til fundar við gamlan vopnabróður sinn, Har- ald af Moar-ætt. Örlögin haga því svo til að Erlendur sest að á bæn- um og tengist Moar-fjölskyld- unni. Við tekur fjölskyldusaga sem er víðfeðm: fjölskyldumeð- limir leggjast í víking eða lenda í deilum við nábúa, lifa, elska og deyja. Samfélagsskipan byggist á lögréttumönnum og þingum og afskiptalausum nýlenduherrum en sjá má eins konar leifar af lög- málum fæðardeilunnar auk þess sem Skotar seilast jafnt og síg- andi til yfirráða. Sagan er látin líða áreynslulaust um einkasvið og opinber mál. þetta er við- burðarík saga („Saga" eins og enskan skilur það orð), uppfull af hættum og óvæntum frásagnar- legum snúningum og missir því aldrei dampinn. Leiðarljós verks- ins er listin að segja sögu („sögu" eins og íslenskan skilur það orð). I formála segir höfundur það til- gang verksins að endurskapa daglegt líf dæmigerðrar bænda- fjöiskyldu á Orkneyjum miðalda með siðum sínum og átrúnaði. Orðskýringar í þessum dúr fylgja hverjum kafla, skýringar á venj- um og siðum annars vegar (lúta að þjóðháttafræði fremur en þjóðfræði) og uppruna og merk- ingu orða hins vegar. Sumar síð- arnefndu skýringanna eru óþarf- ar fyrir íslenskan lesanda, orð eins og „bondi", „skyr", „noust" og „horse-gokk" eru gagnsæ en gaman og orðsifjafræðilega fróð- legt að sjá í þessu samhengi. Langskaill er vel heppnuð æv- intýrasaga í hefðbundnum og raunsæislegum stfl, fróðleg fyrir þær sakir að hún á sér stað á menningarlegum mörkum, bæði í tungumáli, sögu, hugmyndaheimi og þjóðskipulagsmálum. Ekki þarf að vera íslendingur til að njóta hennar - en það sakar ekki. Hermann Stefánsson
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.