Tímarit lögfræðinga - 01.10.2002, Síða 77

vegar sérstæð og fellur ekki vel að hefðbundnum kenningum skaðabótaréttar
utan samninga. I raun byggist ábyrgð stjómvalda á réttarbroti, þ.e. broti á skyldu
sem hvílir á stjórnvaldinu. Aherslan á það hvort einhver hafi sýnt af sér sök
skiptir því ekki eins miklu máli við ákvörðun ábyrgðar á þessu.
í samræmi við það sem að framan greinir og sérstaklega það að kauphallir
hafa einnig einkaréttarlega stöðu verður að telja að bótaskylda kauphalla verði
almennt metin eftir svipuðum sjónarmiðum og gilda um einkaaðila. Um þá þætti
í starfsemi kauphalla sem lúta að stjómsýsluhlutverki gilda reglur um ábyrgð
opinberra aðila.
14.4 Orsakatengsl
Eitt af þeim álitaefnum sem vakna við skoðun á bótaábyrgð á tjóni vegna
ófullnægjandi skráningarlýsinga er að sýna fram á orsakatengsl á milli rangra
eða ófullnægjandi upplýsinga og tjóns sem fjárfestir verður fyrir vegna þess að
verð hlutabréfa hafi lækkað. Vandamálin sem geta skapast hér lúta ekki að
almennum skilyrðum fyrir því að orsakatengsl séu fyrir hendi. í samræmi við
almennar kenningar um orsakatengsl verður að telja að sé orsök meðverkandi
orsök að tjóni þá teljist aðili bera ábyrgð.74 Almennt yrði við það miðað að séu
upplýsingar neikvæðar þá hafi þær neikvæð áhrif á verð bréfa og öfugt. Vanda-
málin snúast annars vegar um það þegar um er að ræða tvær eða fleiri sjálf-
stæðar orsakir fyrir verðbreytingu verðbréfa og hins vegar um sönnun þess að
orsök hafi átt þátt í ákvörðun um viðskipti og verðbreytingu bréfs. Um fyrra
atriðið er ekki sérstakt tilefni til að fjalla um hér og má vísa til almennra kenn-
inga um orsakatengsl þegar fyrir hendi eru tvær eða fleiri tjónsorsakir.75 Hins
vegar er tilefni til að skoða hér hvaða kröfur verða gerðar til sönnunar í þessum
tilvikum.
Aðstaðan í þessum málum getur verið nokkuð flókin. Þótt fyrir liggi sök,
sem felst í því að upplýsingar vantar í skráningarlýsingu eða að upplýsingar í
henni eru rangar, er oft mjög erfitt að fullyrða hvort sú staðreynd hafi leitt til
þess að aðili hafi fjárfest í verðbréfum og verðmæti verðbréfanna hefði orðið
hærra eða lægra en þau seldust á á grundvelli skráningarlýsingarinnar. Spum-
ingin er hvort unnt sé að gera það að skilyrði fyrir bótaábyrgð að fjárfestirinn
geti sýnt fram á að hann hafi reitt sig á þau atriði sem haldin eru þessum van-
köntum þegar hann ákvað að fjárfesta í verðbréfinu eða hvort nægjanlegt sé að
sýna fram á að rangar eða ófullnægjandi upplýsingar hafi verið fyrir hendi.
Einnig er spuming hvort fjárfestirinn verði að sanna með óyggjandi hætti að
hinar röngu upplýsingar hafi valdið lækkun verðbréfa. Báðar þessar spumingar
lúta að sönnun orsakatengsla.
74 Um almennar kenningar um skilyrði orsakatengsla sjá Jóhannes Sigurðsson: „Orsakasamband
• skaðabótarétti“. Úlfljótur. 2. tbl. 1990, bls. 96-102.
75 Um álitaefni sem geta komið upp vegna sjálfstæðra tjónsorsaka sjá Jóhannes Sigurðsson:
"Orsakasamband í skaðabótarétti". Ulfljótur. 2. tbl. 1990, bls. 100 o.áfr.
271