Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1989, Síða 77

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1989, Síða 77
Var Þórbergur ofviti í alvörunni? hvern hátt - þá hefði hann ekki treyst sér til að skrifa um hana. Aldrei minnist hann einu orði á ástaræfintýrið með Sólrúnu. Það var sárt og sorg- legt. Dálítið sem máli skipti. Og það er kaldhæðnislegt, þegar í hlut á ein- hver mesti rithöfundur aldarinnar, að í bréfabókinni sem gefin var út fyrir nokkrum árum með ástarbréfum Þórbergs, var hugrakkasta og hreinskiln- asta bréfið ekki frá honum heldur frá Sólrúnu. Og þau fáu orð eru meira drama, meiri sannleikur, meira líf, en öll hin bréfin til samans. Hvers vegna? Vegna þess að þau koma frá kvikunni í einni mannssál sem þorir að vera hún sjálf. Slík manneskja er sönn, hugrökk og hreinskilin. Þvílíkar bækur hefði Þórbergur með allri sinni fyndni og stílsnilld ekki skrifað ef hann hefði þorað að finna meira til og þjást en sleppt látalátun- um. Verið hann sjálfur. Þá hefðu bækur hans orðið dýpri og víðfeðmari lýsingar á lífinu. Betri listaverk. Þórbergur er þó sennilega mesti stílsnillingur á íslensku þegar honum tekst best upp. En ofangreindir gallar bitna jafnvel einnig á stílnum. Hann missir stundum samband við hugsun og tilfinningu. Stílsnilldin breytist þá í stagl og þreytandi orðskrúð. Verður marklítil en sjálfstæð eigind út af fyrir sig. Dæmi um það er t.d. hinn stirði og lífvana atómpistill til Kristins aftan við fjórðu útgáfuna á Bréfi til Láru. Einfaldleikinn svokallaði, sem Þór- bergur temur sér á efri árum, er honum meira að segja ekki ósjálfráður og eðlilegur. Hann er meðvitaður og útpældur. Með öðrum orðum ekki ein- faldleiki heldur nokkurs konar tilgerð. Og ritverk er meira en stíll. Þröngsýni Þórbergs sem höfundar kemur ekki síst fram í því að stílgáfan er svo ofvaxin að hún ber allt annað ofur- liði. Verður eins og hálfgerð vansköpun. Hann rogast um bækur sínar með risastórt útblásið stílhöfuð. En formi og byggingu er ábótavant. Mannlýs- ingarnar eru sömuleiðis of mikið upp á fyndni og skringilegheit. Islenskur aðall segir til dæmis frá Sveini Jónssyni sem varð ofdrykkjumaður en náði sér þó aftur á strik. í stað þess að skyggnast undir yfirborðið og kanna hvað skapar gáfuðum manni slík örlög og gefur honum jafnframt styrk til að sigrast á þeim, þynnir Þórbergur persónuna út í flatneskju þó hún eigi að heita háð og spé um ljóðræna rómantík þeirra tíma. í ritgerðasafninu Alitamál eftir Símon Jóhannes Agústsson sálfræðing er kafli sem heitir Ofvitar. Símon segir að ofviti sé maður gæddur gölluðum vitsmunum en hafi að vísu einhverja sérgáfu á miklu hærra stigi en almennt gerist. En hún sé ekki kóróna þroskaðs persónuleika heldur blómstri á kostnað annarra hæfileika og kippi úr þeim vexti. Er Þórbergur hér ekki lifandi kominn? Otrúleg stílgáfa er hans ofvita- skapur. Annars er hann í ýmsan hátt takmarkaður listamaður. Og ég vona að enginn taki það óleyfilega bókstaflega, þó ég klykki loks 339
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.