Són - 01.01.2004, Síða 37

Són - 01.01.2004, Síða 37
MÁLSHÁTTAKVÆÐI 37 skáldið sé orkneyskt og „Málsháttakvæðið“ hæfi Bjarna skáldi og biskupi vel en úr því verði samt seint skorið með fullri vissu. Jan de Vries er ekki heldur sannfærður í bókmenntasögu sinni19 og þykir lík- legra að fleiri skáld hafi farið að dæmi Rögnvalds kala og ort um raun- ir sínar í ástum en Bjarni einn. Af dýra- og náttúrulýsingum er ekki hægt að ákvarða hvar skáldið hafi átt heima. Málshættirnir, sem mynda meginefni kvæðisins, eru gangsilfur sem verður til á löngum tíma og ber svipmót fjölbreytileika í þessum efnum. Þó gerir Anne Holtsmark20 allmikið með hending- una „stundum þýtur í logni lá“ (13,3). Hún lítur svo á að hér sé skýr bending um að kvæðið sé ort í Orkneyjum. Hún bendir á atvik sem frá er sagt í Orkneyinga sögu21: „[...] ok er þeir [þ.e. Magnús jarl og menn hans] røru í logni ok sækyrru, þá reis boði hjá skipi því, er jarl stýrði, ok fell yfir skipit, þar er jarl sat.“ Síðan segir frá því í sögunni að menn undruðust það er boði féll í logni. En Magnús jarl skynjar hins vegar feigð sína. Þessi málsháttur kemur ekki fyrir annars staðar, segir Holtsmark, og skilst aðeins í ljósi þessa atburðar í Orkneyinga sögu. Þetta verður að telja fremur vafasamt. Finnur Jónsson22 þýddi þessa hendingu þannig: „undertiden bruser kystbølger i vindstille.“ Þessi skilningur Finns fær stuðning af því sem segir í Íslenzkum sjávar- háttum23: „Þegar flóð var að morgni og alda í sjónum, brotnaði hún við landið, og gengu þá tíðum ólög inn í vörina, en það kölluðu Grindvíkingar lá.“ Samkvæmt Orðsifjabók Ásgeirs Blöndals Magnús- sonar merkir lá: ‘bára við land, strandsjór, sjór, haf’. Þar með er kannski ekki sagt að „Málsháttakvæðið“ hafi verið ort hérlendis en þessi hending styður ekki orkneyskan uppruna öðru fremur. Johan Fritzner tilfærir í orðabók sinni24 nokkur dæmi úr fornum sögum um orðið lá í merkingunni ‘strandsjór’, t.d. þetta úr Maríu sögu: „er þjónn gyðings kom til sjáfar —, þá þekþi hann, at tré flaut í lánni, ok vildi taka.“ Sophus Bugge25 leit svo á að orðið gagar, sem kemur fyrir í kvæðinu, væri tökuorð úr keltnesku og styddi því þá skoðun að kvæðið væri ort í Orkneyjum. Hendingin er þannig: „gagar er skapt- ur því að geyja skal“ (4,3). gagar er fágætt orð um hund og telur 19 de Vries, II b. (1967:69). 20 Holtsmark (1937:13,14). 21 Íslenzk fornrit XXXIV (1965:106). 22 Den norsk-islandske skjaldedigtning B II (1915:141). 23 Lúðvík Kristjánsson (1983:155). 24 Fritzner (1973 II:391). 25 Bugge (1875:241).
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152

x

Són

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Són
https://timarit.is/publication/1139

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.