Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2010, Page 165

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2010, Page 165
165 anlegt markmið listarinnar: að endurheimta heiminn með því að sýna hann eins og hann er, en eins og hann ætti sér rætur í frelsi mannsins. En þar eð sköpunarverk höfundarins verður ekki að hlutlægum veruleika fyrr en í augum skoðandans, er það með helgiathöfn skoðunarinnar – og eink- um þó lestrarins – sem þessari endurheimt er komið í kring. og þar með erum við þess betur umkomin að svara spurningunni sem við bárum upp rétt áðan: Rithöfundurinn kýs að höfða til frelsis annarra, svo að þeir geti með þeirri gagnkvæmni sem felst í kröfum þeirra gert heild þess sem er að heimi mannsins og gert alheiminn þannig mannlegan. Ef við viljum fara enn lengra, verðum við að hafa í huga, að rithöfund- urinn miðar eins og aðrir listamenn að því að vekja vissar tilfinningu hjá lesandanum, sem venja er að kalla fagurfræðilega ánægju, en ég vildi held- ur kalla fagurfræðilega gleði. Þegar þessi tilfinning kemur fram, er hún merki um að verkið sé fullgert. Því er vel við hæfi að skoða hana í ljósi fyrri athugana. Þessi gleði, sem skapandanum er neitað um að því marki sem hann er skapandi, er í raun ekki annað en fagurfræðileg vitund skoðand- ans, í okkar tilviki lesandans. Þessi tilfinning er margþætt. En þættir henn- ar skilyrða hver annan og eru óaðskiljanlegir hver frá öðrum. Fyrsta skref hennar felst í því að viðurkenna hreinan tilgang sem liggur handan reynsl- unnar og rjúfa um stund nytjahring markmiða og leiða,7 þ.e. ákall eða, sem kemur í sama stað niður, gildi. og þeirri meðvituðu afstöðu sem ég tek til þessa gildis, fylgir óhjákvæmilega óskipt vitund um frelsi mitt, enda birtist frelsi mitt sjálfu sér fyrir atbeina kröfu sem liggur utan sjálfs mín. Frelsið ber kennsl á sjálft sig, og í því felst gleðin. En óskipt vitund af þessu tagi felur í sér aðra: þar sem lestur er í raun og veru sköpun, birtist frelsi mitt sjálfu sér ekki aðeins sem óháð öllu öðru, heldur líka sem skapandi athöfn, þ.e. það takmarkast ekki við að setja sér eigin lög, heldur skynjar sig sem það afl sem skapar hlutinn. Á þessu stigi kemur hið eiginlega fagurfræði- lega fyrirbæri í ljós, þ.e. sköpun, þar sem sköpunarverkið kemur skapara sínum fyrir sjónir sem hlutur. Þetta er eina tilvikið þar sem skapandinn hefur ánægju af því sem hann skapar. og orðið ánægja, sem er notað um meðvitaða afstöðu til þess verks sem lesið er, bendir nægilega vel á að hér er á ferðinni megingerð hinnar fagurfræðilegu gleði. Þessari meðvituðu gleði fylgir óskipt vitund um sjálfan sig sem aðalatriði gagnvart því sem er skynjað sem aðalatriði. Þessa hlið fagurfræðilegrar vitundar kalla ég örygg- 7 Í hversdagslífinu má líta á sérhverja leið sem markmið, sé þess freistað, og hvert markmið getur birst sem leið til að ná öðru markmiði. HVERSVEGNA Að SKRIFA?
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200
Page 201
Page 202
Page 203
Page 204
Page 205
Page 206
Page 207
Page 208
Page 209
Page 210
Page 211
Page 212
Page 213
Page 214
Page 215
Page 216
Page 217
Page 218
Page 219

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.