Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2010, Síða 165

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2010, Síða 165
165 anlegt markmið listarinnar: að endurheimta heiminn með því að sýna hann eins og hann er, en eins og hann ætti sér rætur í frelsi mannsins. En þar eð sköpunarverk höfundarins verður ekki að hlutlægum veruleika fyrr en í augum skoðandans, er það með helgiathöfn skoðunarinnar – og eink- um þó lestrarins – sem þessari endurheimt er komið í kring. og þar með erum við þess betur umkomin að svara spurningunni sem við bárum upp rétt áðan: Rithöfundurinn kýs að höfða til frelsis annarra, svo að þeir geti með þeirri gagnkvæmni sem felst í kröfum þeirra gert heild þess sem er að heimi mannsins og gert alheiminn þannig mannlegan. Ef við viljum fara enn lengra, verðum við að hafa í huga, að rithöfund- urinn miðar eins og aðrir listamenn að því að vekja vissar tilfinningu hjá lesandanum, sem venja er að kalla fagurfræðilega ánægju, en ég vildi held- ur kalla fagurfræðilega gleði. Þegar þessi tilfinning kemur fram, er hún merki um að verkið sé fullgert. Því er vel við hæfi að skoða hana í ljósi fyrri athugana. Þessi gleði, sem skapandanum er neitað um að því marki sem hann er skapandi, er í raun ekki annað en fagurfræðileg vitund skoðand- ans, í okkar tilviki lesandans. Þessi tilfinning er margþætt. En þættir henn- ar skilyrða hver annan og eru óaðskiljanlegir hver frá öðrum. Fyrsta skref hennar felst í því að viðurkenna hreinan tilgang sem liggur handan reynsl- unnar og rjúfa um stund nytjahring markmiða og leiða,7 þ.e. ákall eða, sem kemur í sama stað niður, gildi. og þeirri meðvituðu afstöðu sem ég tek til þessa gildis, fylgir óhjákvæmilega óskipt vitund um frelsi mitt, enda birtist frelsi mitt sjálfu sér fyrir atbeina kröfu sem liggur utan sjálfs mín. Frelsið ber kennsl á sjálft sig, og í því felst gleðin. En óskipt vitund af þessu tagi felur í sér aðra: þar sem lestur er í raun og veru sköpun, birtist frelsi mitt sjálfu sér ekki aðeins sem óháð öllu öðru, heldur líka sem skapandi athöfn, þ.e. það takmarkast ekki við að setja sér eigin lög, heldur skynjar sig sem það afl sem skapar hlutinn. Á þessu stigi kemur hið eiginlega fagurfræði- lega fyrirbæri í ljós, þ.e. sköpun, þar sem sköpunarverkið kemur skapara sínum fyrir sjónir sem hlutur. Þetta er eina tilvikið þar sem skapandinn hefur ánægju af því sem hann skapar. og orðið ánægja, sem er notað um meðvitaða afstöðu til þess verks sem lesið er, bendir nægilega vel á að hér er á ferðinni megingerð hinnar fagurfræðilegu gleði. Þessari meðvituðu gleði fylgir óskipt vitund um sjálfan sig sem aðalatriði gagnvart því sem er skynjað sem aðalatriði. Þessa hlið fagurfræðilegrar vitundar kalla ég örygg- 7 Í hversdagslífinu má líta á sérhverja leið sem markmið, sé þess freistað, og hvert markmið getur birst sem leið til að ná öðru markmiði. HVERSVEGNA Að SKRIFA?
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.