Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.2015, Page 128

Tímarit Máls og menningar - 01.06.2015, Page 128
Á d r e p u r 128 TMM 2015 · 1 á. Það færist í vöxt að fólk sé krafið um að taka afstöðu til mála eða finni sig knúið til þess, án þess að hafa forsendur til að ræða málin af þekkingu. Við slík- ar aðstæður er freistandi að þvæla málin, þ.e.a.s. tjá sig án þess að segja beinlínis eitthvað rangt en jafnframt án þess að geta lagt eitthvað til sem auki skilning okkar á málinu. Þess konar tjáning kemur fram með ýmsu móti í daglegri umræðu eins og til að mynda með ónákvæmri hugtakanotkun. Fólk grípur til þess að tjá sig um lýðræði, réttindi, ábyrgð án þess að hugleiða hvaða merkingu það leggur í hugtökin. Í slíkum tilvikum getur það hljómað eins og að fólk sé að segja eitthvað merkilegt en þegar betur er að gáð er umræðan ómarkviss og villandi. Grundvallarþekking á grunnhugtökum lýðræðis er forsenda alvöru umræðu um helstu ágreiningsefni samtímans. Önnur leið og vinsæl til að svara and- stæðingum án þess að ræða málefnin sjálf er að beita hártogunum um merk- ingu orða. Nýleg dæmi í stjórnmálaum- ræðunni er til dæmis þegar gripið er til þess að orða afar skýr kosningaloforð eftir á með nýjum hætti til að koma sér undan því að efna þau eða þegar orðið „strax“ er teygjanlegt hugtak. Í ræðu á Austurvelli fjallaði Sigurður Pálsson rit- höfundur um það hvernig ráðamenn afvegaleiddu tungumálið og hefðu „ráð- ist inn í samband orðs og merkingar á skítugum skónum, reynt að rjúfa og brengla samband orðs og merkingar“ og sagði síðan: „Vísvitandi afvegaleiðing orða og hugtaka jafngildir spillingu tungumálsins sem síðan spillir sam- skiptum manna og siðferði samskipt- anna. Á endanum blasir við siðrof, fyrst manna í millum, síðan siðrof þjóðfélags- ins.“5 Ef hægt er að hártoga og snúa út úr því sem fólk segir er ekki lengur hirt um merkingu þess sem sagt var eða hvað vakti fyrir stjórnmálamönnunum. Skyndilega er umræðan farin að hverf- ast um merkingu orða sem almennt samkomulag hefur ríkt um fram að þessu, settar eru fram allar mögulegar túlkanir á innhaldi bréfs ráðherra til Evrópusambandsins, svo dæmi sé tekið, en hitt fellur í skuggann sem stjórnvöld ætluðust fyrir. II. Stjórnmál fást við ákvarðanatöku í sam- félagi þar sem ólíkar hugmyndir og hagsmunir takast jafnan á. Við höfum ólíkar skoðanir á margvíslegum málum sem skipta máli fyrir samfélag okkar. Við höfum ólíka hagsmuni og ólíka líf- sýn. Það er verkefni stjórnmálanna að fást við þennan ágreining með samræð- um milli fólks með ólík sjónarhorn þar sem leitað er leiða til að finna lausnir og móta stefnu fyrir framtíðina. Meðal þjóða heims hafa þróast mismunandi hefðir í stjórnmálum, sums staðar er áherslan á að ná breiðri sátt en hjá öðrum þjóðum er átakahefðin í fyrir- rúmi. Í slíkum tilvikum er algengara að meirihlutavaldið ráði og andstæð sjón- armið takist sífellt á. Markmiðið hlýtur þó alltaf á endanum að snúast um það að ná niðurstöðu sem getur verið varan- leg en er ekki umbylt um leið og nýir valdhafar taka við. Hannah Arendt, einn af merkari stjórnmálaheimspekingum tuttugustu aldar, gerir áhugaverðan greinarmun á valdi (power) og afli (force) í bók sinni The Human Condition. Í hennar huga er vald eingöngu mögulegt í samstarfi við aðra og þegar slíkt vald verður til verða breytingar mögulegar. Að mati Arendt verður vald til þegar við vinnum saman og ræðum saman. Það vísar til þess sem gerist í rýminu milli fólks. Vald er því ekki til nema þegar það er raungert með öðru fólki og það varir á
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.