Bændablaðið - 28.02.2019, Side 17

Bændablaðið | Fimmtudagur 28. febrúar 2019 17
NORRÆNU
MATARVERÐLAUNIN Þekkir þú einhvern sem skarar
fram úr í matvælageiranum?
Embluverðlaunin voru fyrst veitt í Kaupmannahöfn árið
2017. Þau eru norræn matarverðlaun sem er ætlað að
hampa norrænni matarmenningu. Embluverðlaunin
eru veitt á tveggja ára fresti en opnað verður fyrir
tilnefningar 1. mars.
Þann 1. júní verða verðlaunin afhent í Hörpu í Reykjavík
í tengslum við norrænt kokkaþing.
2019
Á vefsíðunni emblafoodaward.com er tekið við
tilnefningum í sjö flokka sem eru:
Allir geta tilnefnt í flokkana sjö með einföldum hætti á vefsíðunni
www.emblafoodaward.com
Skráningarfrestur er til og með
31. mars 2019.
Það eru bændasamtök á Norðurlöndunum
í samvinnu við Norrænu ráðherranefndina
sem veita verðlaunin.
Hráefnisframleiðandi
Norðurlanda 2019
Matvælafrumkvöðull
Norðurlanda 2019
Matvælaiðnaðarmaður
Norðurlanda 2019
Matarblaðamaður
Norðurlanda 2019
Norðurlandaverðlaun fyrir
mat fyrir marga 2019
Mataráfangastaður
Norðurlanda 2019
Norðurlandaverðlaun
fyrir mat fyrir börn og
ungmenni 2019
reyndar einnig aðaleigandi Haraldar
Böðvarssonar hf.
Grandi siglir nokkuð lygnan sjó
og er í 6. sæti næst á eftir HB hf.
Grandi hafði þó bætt við sig kvóta.
Árið 1990 hafði Hraðfrystistöð
Reykjavíkur hf. sameinast Granda.
Árið 1995 eignaðist Grandi allt
hlutafé í fyrirtækinu Faxamjöli hf.
og fyrirtækið var síðan sameinað
Granda í árslok 2002.
Miklar hrókeringar
Fjórða og síðasta taflan sýnir
kvótahæstu útgerðirnar í mars 2018
samkvæmt útreikningi Fiskistofu.
Þar eru allar tegundir teknar með,
bæði þær sem úthlutað er í upphafi
fiskveiðiárs og þær sem fylgja
almanaksárinu.
Fram að þeim tíma höfðu orðið
miklar hrókeringar hjá stærstu
fyrirtækjun en við skulum aðeins
líta á þær sem tengjast Granda eða
HB Granda eins og félagið nefnist
í dag.
Hverfum til ársins 2004 en þá
runnu stórútgerðirnar Grandi og
Haraldar Böðvarssonar saman og
úr varð HB Grandi. Það félag varð
þá kvótahæsta fyrirtæki landsins.
Í framhaldi af því er vert að skoða
hvaða útgerðir stóðu að baki Haraldi
Böðvarssyni og um leið að baki HB
Granda.
Haraldur Böðvarsson hf. varð
til árið 1991 við samruna fjögurra
fyrirtækja á Akranesi. Þau voru
Haraldur Böðvarsson & Co,
Sigurður hf. (dótturfélag HB &
Co.), Heimaskagi og Síldar- og
fiskimjölsverksmiðja Akraness hf.
Árið 1996 sameinaðist Krossvík hf.
HB hf. Árið 1997 sameinast HB og
Miðnes hf. í Sandgerði en Miðnes
var í hópi þeirra 10 stærstu bæði
árin 1984 og 1990.
Þess má svo geta að árið 2003
verður Haraldur Böðvarsson hf.
hluti af sjávarútvegsstarfsemi
Eimskipafélags Íslands.
Árið 2004 var viðburðarríkt
hjá HB Granda því þá sameinaðist
félagið einnig Tanga á Vopnafirði og
útgerð uppsjávarskipsins Svans RE.
Tíu stærstu með allt að 55%
Í samantekt Fiskistofu frá því í mars
í fyrra var HB Grandi, kvótahæsta
fyrirtækið, með 10,9% af heildinni.
Samherji Íslands var í öðru sæti með
6,3% og Síldarvinnslan í því þriðja
með 6%. Síldarvinnslan er jafnframt
eina fyrirtækið sem eftir er undir
sama nafni og það var á topp tíu
listanum 1984.
Tíu stærstu 2018 eru með tæp
52% af heildinni. En þegar ÚA,
dótturfélag Samherja, er tekið með
og Bergur Huginn, dótturfélag
Síldarvinnslunnar, eru 10 stærstu
með allt að 55%.
Samkvæmt núgildandi lögum
má ekkert útgerðarfyrirtæki eiga
meira en 12% af verðmætum
heildarkvótans reiknað í
þorskígildum. Þorskígildistuðlar
eru notaðir til að finna verðmæti
annarra tegunda gagnvart þorski.
Síðastliðið haust dró enn til
tíðinda en þá festi HB Grandi
kaup á Ögurvík sem var með
töluverðar aflaheimildir. Nú í mars
næstkomandi birtir Fiskistofa nýjar
tölur um kvótahæstu útgerðirnar
og þá er spurning hvort HB Grandi
sé ekki farinn að nálgast 12%
kvótaþakið.
Á annað hundrað félaga á bak
við 10 stærstu
Í samantektinni hér að framan
eru nefnd um það bil 13 fyrirtæki
sem standa á bak við HB Granda.
Sömu sögu er að segja af flestum
öðrum fyrirtækjum á listanum
þótt það hafi ekki verið rakið hér.
Ekki er ólíklegt að 10 kvótahæstu
útgerðirnar sem eru á listanum
2018 séu samansettar af eitthvað á
annað hundrað fyrirtækjum stórum
og smáum.
Þótt HB Grandi hafi hérna verið
nefndur sem dæmigert fyrirtæki
um samþjöppun hefur félagið þó
þá sérstöðu að það hefur verið á
hlutabréfamarkaði síðan 1992.
Eignarhald aðaleigenda var nokkuð
stöðugt lengst af en á síðasta ári
urðu stór viðskipti með hlutabréf
í félaginu og nýr aðaleigandi kom
inn.
Stærstur hluti gengið
kaupum og sölum
Hér hefur verið vikið að vexti
og samþjöppun aflaheimilda hjá
10 kvótahæstu fyrirtækjunum
með áherslu á HB Granda. Ljóst
er að stór hluti kvótans hefur
skipt um eigendur. Árið 2008
kom til dæmis fram samkvæmt
könnun Landssambands íslenskra
útvegsmanna að 87% af upphaflega
kvótanum sem úthlutað var árið
1984 hefðu skipt um eigendur og
verið keypt af þáverandi útgerðum.
Þá má nefna í lokin sem
dæmi um þróunina að í upphafi
fiskveiðiársins 2002/2003 voru
50 kvótahæstu útgerðir handhafar
um 74% kvótans, fiskveiðiárið
2009/2010 voru 50 stærstu með
84,91% kvótans og fiskveiðiárið
2018/2019 voru 50 stærstu með
um 90% kvótans. Allt ber því að
sama brunni. Hér er ótalið ýmis
eignatengsl því stóru útgerðirnar
eiga sumar hverjar umtalsverðan
hlut í öðrum félögum sem
reiknast ekki með í samantekt
Fiskistofu á hlutdeild útgerða í
heildarkvótanum.
Tíu kvótahæstu
í upphafi fiskveiðiárs 2002/2003
Röð Útgerð Hlutfall
1. Samherji hf 7,2%
2. Útgerðarfélag Akureyringa hf 5,5%
3. Þorbjörn Fiskanes hf 5,2%
4. Þormóður rammi - Sæberg hf 4,6%
5. Haraldur Böðvarsson hf 4,2%
6. Grandi hf 3,8%
7. Hraðfrystihúsið - Gunnvör hf 3,4%
8. Vísir hf 3,2%
9. Vinnslustöðin hf 3,0%
10. Fiskiðjan Skagfirðingur hf. 2,5%
Samtals 42,6%
Heimild: Fiskistofa
(Upphafsúthlutun í loðnu. - Sjá skýringu í grein)
Tíu kvótahæstu í mars 2018
Röð Útgerð Hlutfall
1. HB Grandi hf 10,9%
2. Samherji Ísland ehf 6,3%
3. Síldarvinnslan hf 6,0%
4. Þorbjörn hf 4,7%
5. Vinnslustöðin hf 4,4%
6. FISK-Seafood ehf 4,2%
7. Skinney-Þinganes hf 4,2%
8. Ísfélag Vestmannaeyja hf 3,9%
9. Rammi hf 3,6%
10. Vísir hf 3,5%
Samtals 51,7%
Heimild: Fiskistofa
(Allar tegundir í aflamarki. Sjá skýringu í grein)